Botanix - o‘simliklar va bog‘dorchilik haqida jurnal

O‘zbekcha Nashr

Nonli daraxt Artocarpus odoratissimus

Janubiy Sharqiy Osiyo va Tinch okeani orollaridan tarqalgan Nonli daraxt (Artocarpus) urug‘iga tut oilasining 60 xil doimoyashil tropik daraxtlari kiradi (Moraceae). U anjir daraxtiga urug‘dosh (Ficus). Nonli daraxt (Artocarpus altilis) ko‘p o‘stiriladigan va mashhur bo‘lgan. Shu urug‘ga birqancha mevali butalar va daraxt turlari kiradi, masalan: oddiy Artocarpus (Artocarpus communis), (yovvoyi) chempedak (Artocarpus integer), Jekfrut (turli bargli non daraxt) (Artocarpus heterophyllus) va Marang yoki tarap (Artocarpus odoratissimus).

Bu maqolada Borneo (Indoneziya) orollarida tarqalgan kam tanilgan – Artocarpus odoratissimus turini taqdim etamiz, biroq mahalliy zarurat bo‘lagani uchun u qo‘shni mamlakatlar (Malayziya, Tayland, Filippin) da o‘stiriladi. O‘zining vatanida u: Atau, Keyran, Loloy, Madang, Marang, Pi-iyen, Pingan, Tagar, Tegar, khanun sampalor) nomlari bilan mashhur. Biroq u bu mintaqadan tashqarida amaliy tanilmagan. U tabiatda dengizdan 1000 metr yuqori bulgan dengiz sohilining qumli va ikkinchi darajali o‘rmonlarda o‘sadi.

U 25 metergacha, barglarining uzunligi 16–50 sm va eni 11–28 sm gacha o‘sadi. Biruyli o‘simlik bo‘lgani uchun, mevalarini yetishtirish uchun bitta o‘simlik o‘zi yetarli. Tuxumsimon shaklli mevalarning ustki qismi yashil bo‘lib uzunligi 16 sm va eni 13 sm. Og‘irligi 1 km atrofida. Mevalarni xomligicha va pishgan xolatga is‘temol qilinadi. Har doim iste‘mol qilishdan oldin urug‘larni muayyan haroratda qayta ishlov berish zarur. Janubiy –Sharqiy Osiyo aholisining asosiy yegulik elementi nonli daraxtlar xisoblanadi. avalarning mag‘zi qordek oppoq, suvli, shirin, xush bo‘y, yumshoq ta‘mli Durianni eslatadi (Durio dunyoda badbo‘y meva xisoblanadi). Lekin, undan farqli jihati badboy hid tarqatmaydi.

Nonli daraxt Artocarpus odoratissimus urug‘dan ko‘payadi. Yangi urug‘ juda yuqori unib chiqishga ega va bir haftada o‘sadi. Borneoda o‘tkazilgan tajribalar natijasida omborlarda qolib ketgan urug‘lar 3 haftada unib chiqishini yo‘qotadi, Shuning uchun urug‘larni o‘z vaqtida suv bilan ta‘minlanadigan qumli joyga darhol ekish zarur. Vegetativ ko‘payishi (emlashlashlar va chuvalchanglar) muvaffaqiyatsizlikka olib keladi. Non daraxti kasalliklardan va zarar kunandalardan kamdan-kam zarar ko‘radi.

Uning tropik kelib chiqishi sovuqqa chidamsiz ekanligini ko‘rsatadi. Minimal harorati 7 °C dan kam bo‘masligi kerak. Bundan kelib chiqadiki, uni issiqxonalarda va uy sharoitlarda o‘stirish mumkin. 

««« Oldingi tekst: Xitoy choy butasi – o‘zingizni choyingizni o‘stiring! Keyingi text Gazonnni qanday qilib to‘gri o‘rish mumkin? »»»

shanba 5.9.2009 18:09 | chop etish | Ekzotik o‘simliklar

KPR o‘zini tanishtiradi

KPR - O‘simlik Shunoslar Klubi Slovakiya
O‘simlikshunoslar klubi butun dunyoning havaskor - bog‘bonlarining ixtiyoriy birlashishidan tashkil topgan. O‘qish...
O‘simliklarni o‘stirish va ko‘paytirishda o‘z ish tajribalaringiz bilan bo‘lishing. Joriy web-saytga o‘z fikr-mulohazaringizni yozib qoldiring.