Ботаникс – үсемлекләр һәм бакчачылык турында журнал

татар версиясе

Үсемлекләрне орлыктан үстерү буенча инструкция

Беръелгы үсемлекләр

Күпъеллык үсемлекләр

Яшел суган

Укроп, фенхель, тмин, анис

Паприка, помидорлар һәм баклажан орлыгын чәчү

Фасоль, борчак, соя, арахис һ.б.

Агачлар һәм куаклар

Беръелгы үсемлекләр

Беръелгы үсемлекләрне алдан үстерү өчен җиңел туфрак кулланыгыз (җир һәм торф катнашы 1:0–3). Туңа торган төрләрне алдан җылы җирдә үстерегез (фатир, оранжерея, пленка белән капланган парник) һәм аларны 15 майдан соң чыгарып утыртыгыз.

Савытны туфрак белән тутырыгыз, өстән 2 см урын калырга тиеш. Орлык кабын ачып орлыкларны бертигез тыгызлыкта таратып куегыз. Вак орлыкларне (мәк орлыгы кадәр) туфрак белән гел капламасагыз, яхшырак булыр. Эре орлыкларны исә юка туфрак капламы (0,5 – 1 см) белән күмегез.

Утыркач, савытларны пыяла белән каплагыз (бу гадәттә вак, җир белән капланмаган орлыкларга кагыла). Пыяланы һәр көнне 5–10 минутка ачып куегыз. Беренче тамырчыклар тишелеп чыккач, яшь үсемлекләрне юка туфрак капламы (1–2 мм) белән күмегез. Моннан соң пыяла кую инде кирәк түгел. Яшь үсемлекләргә кирәкле кадәр якты булырга тиеш.

Орыкларны бик тыгыз утырткан булсагыз, яшь үсемлекләрнең 2 яфрагы чыккач аларны берәмләп савытларга утыртырга ярый.

Вак орлыкларны (киндер) күмәргә кирәкми, бары тик утыртудан соң җирне тырма белән тырмап куярга кирәк. Көнбагыш белән кукурузны бер тишеккә 5–10 см тирәнлеккә 2–3 орлык утыртыгыз. Күп кенә бер елгы үсемлекләрне турыдан ачык җиргә утыртып була, әмма алдан үстерелгән үсемлекләр 1–2 ай алдан чәчәк атар.

Утырту урыны A – оранжерея, парник, фатир тәрәзәсе, температура: 20–25 oC Б – ачык җирга Саннар айларны аңлата, – (тире) орлыкның күчерелмәгәнен аңлата (орлыкларның урыннары үзгәрми).

Латинча исем Словакча исем Утырту урыны Утырты вакыты Утырту
Ageratum mexicanum Agerát mexický A 1.-3. 5.
Agrostemma githago Kúkoľ poľný B 9.-10. / 4.
Amaranthus Láskavec B 4.
Antirrhinum majus Papuľka väčšia B 4.
Bidens ferulifolia Dvojzub metlinatý A 2.-3. 5.
Callistephus chinensis Astrovka čínska A / B 3. / 4. 4.-5.
Capsicum sp. Paprika A 3. 5.
Carthamus tinctorius Požlť farbiarska B 4.
Centaurea imperialis Nevädza cisárska B 4.
Crupina vulgaris Krupina obyčajná B 3.-4.
Convonvulus triocolor Pupenec trojfarebný B 4.
Cucurbis sp. Tekvica A / B 4. 5. / netreba
Cuphea lanceolata Kufea širokolistá A 3.-4. 5.
Dipsacus laciniatus Štetka laločnatá B 9.-11. / 2.-3.
Dorotheanthus bellidiformis Poludňovka sedmokrásková A 3.-4. 5.
Eragrostis abyssinica Milota habešská A 3.-4. 5.
Eschscholtzia californica Slncovka kalifornská A / B 3. / 4.
Felicia heterophylla   A / B 3. / 4. 5.
Gazania rigens Gazánia ohnivá A 3.-4. 5.
Chrysanthemum coronarium Chrysamtémovka vencovitá B 4.
Ipomea purpurea Povojník purpurový B 4.
Lavatera trimestris Slezovec trojmesačný B 4.
Linum Ľan B 4.
Lopezia racemosa Lopézia strapcovitá A 3. 5.
Mirabilis jalapa Nocovka jalapská A / B 3. / 4. 5.
Nicandra physalodes Nikandra machovkovitá A 4. 5.
Nicotiana rustica Tabak dedinský A 3.-4. 5.
Nicotiana tabacum Tabak fajčiarsky A (2.-)3.-4. 5.
Nigella damascena Černuška damascénska B 4.
Nigella orientalis Černuška východná B 4.
Papaver rhoeas Mak vlčí A 9.-11. / 3.-4.
Papaver somniferum Mak siaty B 4.
Phalaris canariensis Lesklica kanárska B 4.
Portulaca grandiflora Portulaka veľkokvetá A 3.-4. 5.
Riccinus communis Ricín obyčajný A / B 3.-4. / 4. 5.
Salvia splendens Šalvia ohnivá A 2.-4. 5.
Solanum pseudocapsicum Ľulok paprikový A 3. 5.
Tagestes Aksamietnica A / B 4. 5.
Tithonia rotundifolia Titónia okrúhlolistá A / B 3.-4. / 4. 5.
Ursinia anethoides Urzínia kôprolistá A / B 4. 5.
Zea mays Kukurica siata B 4. 5.
Zinnia elegans Cínia pôvabná A / B 4. 5.
jednoročné okrasné trávy: Aegilops, Bromus, Hordeum, Lagurus ovatus jednoročné okrasné trávy: mnohoštet, stoklas, jačmeň, zajačí chostík A / B 4. 5. / netreba

Күпъеллык үсемлекләр

Күпъеллык үсемлекләр нәкъ беръеллыклар сыман утыртыла. Барлык күпъеллыкларны сез алдан урамда үстерә аласыз (башта агач күләгәсендә, аннары ачык кояшлы җирдә).

Латинча Словакча Утырту вакыты Вегетатив үрчетү
Achilea Rebríček 4. delením
Ajuga Zbehovec delením
Alisma Žabník 4.-5. delením
Alyssum Tarica 4. delením
Anemone Veternica 3.-4. delením
Anthemis tinctoria Ruman farbiarsky 4.  
Aquilegia Orlíček 3.-5. delením
Aristolochia Vlkovec 4.-5.* delením
Aruncus vulgaris Udatník lesný delením
Asarum europaeum Kopytník európsky delením
Atropa bella-dona Ľuľkovec zlomocný 4.-5.  
Batrachium Močiarka delením
Calendula officinalis Nechtík lekársky 3.-5.  
Callitriche Hviezdoš delením
Campanula sp. Zvonček 3.-4. delením
Carex Ostrica 3.-4.* delením
Carlina Krasovlas 3.-4.  
Convalaria Konvalinka delením
Corydalis Chochlačka delením
Dianthus Klinček 6.-8. delením
Digitalis Náprstník 6.-8. delením
Echinacea purpurea Echinacea purpurová 3.-5. delením
Echium Hadinec 9.-10., 3.-4.  
Eleocharis Bahnička delením
Euphorbia Prýštec delením
Filago arvensis Bielolist obyčajný 3.-4.  
Gaillardia ariasta Kokarda ohnivá 4. delením
Geranium Pakost 4.-5. delením
Hacquetia Hviezdnatec delením
Helianthus decapetalus Slnečnica delením
Hemerocallis Ľaliovka 4.* delením
Hepatica Pečeňovník delením
Hieracium Jastrabník 3.-4.* delením
Hosta x undulata Funkia delením
Hypericum Ľubovník 4.* delením
Chamomilla recutita Rumanček pravý 9.-11., 3.-4.  
Inula Oman delením
Iris pseudoacorus Kosatec žltý 3.-4.* delením
Iris – ostatné druhy Kosatec – ostatné druhy 3.-4.** delením
Isopyrum Veterník 3.-4. delením
Jovibarba Skalnica delením ružíc
Juncus Sitina 3.-4.* delením
Lamiaceae – Acinos, Calamintha, Lamium, Teucryum, Thymus hluchavkovité – dušovka, marulka, hluchavka, hrdobarka, materina dúška 3.-4.* delením
Lemna, Wolfia Žaburinka, Wolfia delením
Leucanthemum Margarétka 3.-5. delením
Linum – vytrvalé druhy Ľan – vytrvalé druhy 3.-5. delením
Lupinus polyphyllus Lupína mnoholistá 3.-5. delením
Luzula Chlpaňa 3.-4.* delením
Lychnis Kukučka 3.-5. delením
Lysimachia Čerkáč delením
mäsožravé rastliny mäsožravé rastliny 4.-7. *** delením; in-vitro ***
paprade paprade celoročne *** delením; in-vitro ***
Phlox Flox delením
Plantago Skorocel 4.* delením
Primula Prvosienka 3.-4. delením
Pyrethrum parthenium Rimbaba obyčajná 4.-5.(-6.) delením
Ranunculus Iskerník 3. delením
Rudbeckia hirta Rudbekia srsnatá 3.-4. delením
Salvia – vytrvalé druhy Šalvia – vytrvalé druhy 3.-4. delením
Saxifraga Lomikameň 3.-4.* delením
Scutelaria Šišak 3.-4. delením
Sedum Rozchodník delením, koreňové, stonkové a listové odrezky
Sempervivum Rozchodnica delením ružíc
Silene Silenka 3.-5. delením
Sisyrinchium Mečovka 4. delením
Tragopogon Kozia brada 3.-4.  
Trifolium Ďatelina 4.  
Trollius altissimus Žltohlav najvyšší 3.-4. delením
Typha Pálka delením
Vicia Vika 4.-5.  
Viola Fialka 4.-5. delením
vytrvalé trávy vytrvalé trávy 3.-5. delením
  • Яшелчәләр

Яшел суган

Орлыкларны тирән булмаган (0,5 смга кадәр) түтәлгә апрель-майда яки августта чәчегез. Түтәлне дымлы һәм чүпсез тотыгыз (гомүмән бу тишелеп чыкканда мөһим). Аннары суган таләпчән түгел. Ул куе төркемнәр белән үсә, аларны 2–3 елда бүлеп аерым утыртырга кирәк. Кыш җиткәнчә суганны казып алып (якынча 10 см туфрак белән) чыгарырга була, аннары аны бераз корытып, йорт янында берничә катка (бер берсе өстенә) салып төшкән яфраклар белән каплап куярга була. Кыш көне (салкын вакытта – декабрьдән февральгә кадәр) суганчаларны атна саен чыгарып 2–3 көнгә 10˚С җылыга кертеп торыгыз. Аннары аларны берәр савытка утыртып тәрәзә төбенә (эчке яктан) куегыз. Якынча бер атнадан яшел суган тишелеп чыга башлый һәм бер ай эчендә сез С витаминына бай яшь суган ашый аласыз.

Укроп, фенхель, тмин, анис

Орлыкларны апрельдә я аерым булып, я икенче үсемлек булып (мәсәлән, кишер арасына) утыртыгыз. Калган карау бары тик чүп утауда һәм вакыт-вакыт су сибүдә тора. Кыяр сезонында кыярны тозлаганда укропны да куллана аласыз. Вегетация вакытында тмин яфракларын ашка, салатка, һәм ит янына гарнир буларак кулланып була. Фенхель, тмин һәм анис орлыкларыннан бик файдалы чәй ясап була. Бу чәй газлардан һәм башка ашказан авыруларыннан ярдәм итә. Көз көне фенхель, тмин һәм петрушка тамырларын яшелчә ашына салып була.

Паприка, помидорлар һәм баклажан орлыгын чәчү

Мартның икенче яртысында 2–3 орлыкны балчык туфраклы савытка (6–8см диаметрда, 8 см яки күбрәк биеклектә) утыртып куегыз. Савытларны якты, әмма бик җылы булмаган урынга (бүлмә җылылыгы җитә) куегыз. Бик җылыда тотсагыз, аннары ачык җиргә утыртканда үсемлекләр чыдамый ала. Үсемлекләрне 15 майга кадәр фатирда үстерегез, аннары аларны түтәлгә утыртыгыз.

Фасоль, борчак, соя, арахис һ.б.

Фасоль, борчак, соя турыдан ачык җиргә утыртыла. Арахисны, помидор үстергән сыман, алдан үстерергә кирәк. Авыру һәм корткычлар таралуы аркасында алар бер урында 3–6 елдан да озаграк утыртылмаска тиеш.

Төр Утырту Орлык җыю вакыты
  вакыт тирәнлек (см) метод  
Куаклы Фасоль (орлыкка) 5.-6. 5 чокыр арасында 40×40 см ара 7.-10.
Куаклы Фасоль (кузаклар) 5.-7. 5 чокыр арасында 40×40 см ара кузаклар 6.-10.
Уралган Фасоль 5. 6–8 чокыр арасында 80×80 см ара 8.-10.
Соя 1.-5.5. 4–5 40 см аралы рәтләргә, бер рәттә үсемлекләр арасы 5 см 9.-10.
Арахис алдан үстерергә (3.-4.), ачык җиргә (5.); яхшы уңыш өчен парник яки оранжерея кирәк, фатирда еш кына авырый 2 чокыр арасында 40×40 см ара, туфрак һавага бай булырга тиеш, чөнки чәчәк атудан соң кузаклары җиргә күмелә 8.-9.(-12.)
Чечевица 4.-5. 4 25 см аралы рәтләргә, бер рәттә үсемлекләр арасы 5 см 8.-9.
  • Агачлар һәм куаклар

Орлыкларны беръеллык үсемлекләр сыман чәчәләр. Бер генә аермасы бар. Туңудан курыкмаган төрләрнең орлыкларны өшеп алырга тиеш. Шуңа күрә суык мәэсир итсен өчен аларны март-апрельдә утыртып, бакчада яки тыш ягыннан тәрәза төбендә калдырыгыз.

Туңудан курыкмаган төрләрне (фатирда – акация, эвкалипт, протей, лавр) беръеллыклар кебек үк утыртыгыз, һәм аларны 20–25˚С температурада тотыгыз.

Утырту тирәнлеге орлык зурлыгыннан тора. Вак эвкалипт орлыкларын җир белән капламыйлар, ә бары тик бастырып кына куялар. Башка вак орлыкларны нечкә җир капламы белән каплыйлар. Зуррак орлыкларны (имән, зәйтүн) 3–5 см тирәнлеккә утырталар. Зур орлыкларны (каштан, чикләвек) 5–10 см тирәнлеккә утырталар.

««« Узган мәкалә: Гаҗәеп Вельвичия (Welwitschia mirabilis) – тере казылманы үстерегез

Чәршәмбе 4.11.2009 12:34 | Бастыру | Экзотик үсемлекләр

КПР клубы турында

КПР – Үсемлек караучылар клубы Словакия
КПР үсемлек караучылар клубы – халыкара бакчачылар оешмасы. Күбрәк укырга...
Үсемлекләрне үрчетү һәм үстерү тәҗрибәсе белән бүлешегез. Моның турында мәкалә язып аны Ботаникс журналында туган телегездә языгыз! Күбрәк мәгълүмат алыр өчен безнең белән элемтәгә керегез.