Ботаникс – үсемлекләр һәм бакчачылык турында журнал

татар версиясе

Икмәк агачы (Artocarpus odoratissimus)

Икмәк агачлары Artocarpus ыруына якынча 60 төр Көньяк-Көнчыгыш Азия һәм Тыныч океан утрауларыннан чыккан Moraceae гаиләсеннән мәңге яшел тропик агач керә. Алар Ficus агачына якын. Иң киң танылган һәм үстерелгәне – чын икмәк агачы (Artocarpus altilis). Бу ыруга шулай ук берничә башка җимешле куак һәм агачлар керә, мәсәлән Гади Артокарпус (Artocarpus communis), (Кыргый) Артокарпус (Artocarpus integer), Джекфрут (Artocarpus heterophyllus) һәм Маранг яки Тарап (Artocarpus odoratissimus).

Бу мәкаләдә без әз танылган төр турында сөйләрбез – Artocarpus odoratissimus, ул Борнео утравыннан (Индонезия) чыккан, әмма шулай ук күрше илләрдә дә үстерелә (Малайзия, Таиланд, Филиппиннар). Туган илендә аның берничә исеме бар: Атау, Кейран, Лолой, Маданг, Маранг, Пи-иен, Пинган, Тарап, Терап, Ханун сампалор (Atau, Keiran, Loloi, Madang, Marang, Pi-ien, Pingan, Tarap, Terap, khanun sampalor). Әмма бу өлкәдән тыш аның турында белүчеләр бик аз. Табигатьтә ул диңгез ярлары буенда урнашкан икенче кат урманнарда су тигезлеге өстендә 1000 м биеклектә комлы туфракларда үсә.

Биеклеге 25 метрга җитә, яфраклары озынлыгы – 16–50 см, киңлеге – 11–28 см. Бу бер өйле үсемлек, шуңа күрә серкәләнү өчен бер генә үсемлек тә җитә. Йомыркасыман җимешләренең кабыгы яшел төстә, озынлыгы – 16 см, киңлеге – 13 см, авырлыгы – 1 кг. Җимешләрен чи килеш тә, пешереп тә ашарга була, әмма орлыкларын пешереп кенә ашыйлар. Икмәк агачлары Көньяк-Көнчыгыш Азиядә яшәүчеләрнең ризыгында мөһим урын биләп тора. Җимеш эче ап-ак төстә, бик баллы, сулы, хуш исле, тәме дурианга охшаган (Durio, дөньяда иң начар исле җимешләр), әмма, аңардан аермалы буларак, начар ис таратмый.

Икмәк агачы Artocarpus odoratissimus орлык белән үрчи. Яшь орлыклар бик яхшы һәм тиз, бер атнада, үсеп чыгалар. Борнеода үткәрелгән орлыктан үстерү буенча сынауларыбыз шундый нәтиҗә бирде – 3 атнадан соң орлыклар тулысынча үсми торганга әйләнәләр. Шуңа күрә аларны бер дә көтмичә утыртырга кирәк. Иң яхшысы – комлы, су яхшы үтә торган туфракка утырту. Вегетатив үрчетү (чыбыкча, прививка) алай ук уңышлы түгел. Чир һәм корткычлардан бик сирәк авырый.

Тропиклардан чыкканга күрә, туңудан курка. Минимум температура 7 °C тан төшергә тиеш түгел . Бу шуны аңлата: безнең шартларда аны бары тик фатир һәм парникларда үстерергә була.


««« Узган мәкалә: Без авокадо үстерәбез Алдагы мәкалә: Гаҗәеп Вельвичия (Welwitschia mirabilis) – тере казылманы үстерегез »»»

Пәнҗешәмбе 15.10.2009 12:01 | Бастыру | Экзотик үсемлекләр

КПР клубы турында

КПР – Үсемлек караучылар клубы Словакия
КПР үсемлек караучылар клубы – халыкара бакчачылар оешмасы. Күбрәк укырга...
Үсемлекләрне үрчетү һәм үстерү тәҗрибәсе белән бүлешегез. Моның турында мәкалә язып аны Ботаникс журналында туган телегездә языгыз! Күбрәк мәгълүмат алыр өчен безнең белән элемтәгә керегез.