Botanix – üsemleklər həm baqçaçılıq turında jurnal

tatar wersiəse

Bez awoqado üsterəbez

Awoqado (botanik iseme – Persea americana) ul 6–20 metr bieklektəge tropik ağaç. Tabiğəttə Meksikadan Braziliəgə xətle üsə. Xəzerge waqıtta bɵten tropik həm subtropik zonada üsterelə.

Yafraqları oçlı ellips formasında, tiregə oxşağan, yaltırıylar, tɵsləre ɵstən açıq yəki quyı yəşel tɵstə, astan sorı tɵstə. Əflisun yafrağın xəterlətələr.

100–300 çəçəkle tɵrkemnər belən çəçək ata, alarnıŋ 0,1% genə serkələnə. Monıŋ tɵp səbəbe şunda – çəçək atunıŋ berençe kɵnendə cimeşelek qına ɵlgerə, ə serkəçləre əle ɵlgermi. Annan soŋ çəçək ber kɵngə yabıla. Kiləse kɵnne çəçək yaŋadan açıla, serkəçlər ɵlgerə, ə menə cimeşelek inde şiŋgən bula. Monnan tış, ɵlgergən cimeşlek həm serkəle çəçəklər kɵnnen ayırım waqıtında açılalar.

Cimeşe – yomırqasıman yəki gruşasıman cilək. Awoqado sortları ɵç geoğrafik gruppağa bülenələr:

  1. Antiliə gruppası (tropik) asqı tropik yaqlardan çıqqan (diŋgez ɵstennən 800 metr bieklektə). Məsələn, monda "Waldin", "Simmonds" i "Qara prins" (Waldin, Simmonds, Black Prince) sortları kerə. Alar suıqtan qurqalar. Cimeş massası – 0,4–1,5 kg.
  2. Gwatemala gruppası (yarımtropik) tawlı tropik yaqlardan çıqqan (diŋgez ɵstendə 800–2.800 metr bieklektə). Bu gruppağa "Bemik" i "Ğass" (Bemik, Hass) sortları kerə. Qısqa waqıtlı 0 °Cqa qədər suıqlarğa çıdıylar. Cimeş massası – 0,5–1,5 kg.
  3. Meksika gruppası (subtropik) Meksikanıŋ subtropik yaqlarınnan çıqqan. Bu gruppağa suıqlarğa iŋ çıdam sortlar kerə (qısqa waqıtlı –4°Cqa qədər suıqlarğa çıdıylar). Bu gruppa sortların iŋ yış üsterələr. Məsələn, bu gruppağa "Ğotfrid" həm "Pernod" (Gottfried, Pernod) sortları kerə. Cimeşləre wağraq (250 grammğa qədər).

Xəzerge waqıtta ike sortnı quşıp barlıqqa kilgən sortlar da bar (yışraq gwatemala həm meksika gruppaların quşalar). Bezneŋ ɵçen barı tik meksika gruppası sortları mɵhim. Çəçək atuı şundıy qatlawlı bulğanğa kürə cimeşlər barlıqqa kilməs dip uylıybız, əmma matur yafraqları arqasında bu interyer ɵçen yaxşı sort. Orlıqtan üsterelgən awoqado 6–8 yılda çəçək ata başlıy. Awoqado ɵçen çəçelgən yaqtılıq kirək. Sez anı fatirda, ofista, teplitsada üsterə alasız. Cəy kɵne anı balqonğa yəki baqçağa çığara alasız.

Tufraqqa təlapçan tügel. Ğadattə baqçaçılıqta qullanılğan ciŋel, urta açılıqtağı tufraq yarıy. Yıl buyına aŋa urtaça dımlıqtağı tufraq kirək. Susızlıqtan yafraqların qoya ala. Waqıt-waqıt su çəçrətü də bik faydalı.

Awoqadonı ğədəttə orlıq belən ürçetələr. Çıbıqça belən barı tik qəyber sortlarnı ğına ürçetep bula.

Orlıqlarlarnı yartısına xətle su belən çılatırğa kirək, kiŋ yağı asqa taba qararğa tieş. Alarnı tişelep çığa başlağançı çılatırğa kirək. (Eçertməs ɵçen, 3 aydan da kübrək çılatırğa yaramıy. Ɵç ayda üsə başlamasalar, alarnı bolay ğına utırtığız. Ğədəttə utırtqaç orlıqlar üsə başlıylar.)

Orlıqlarnı 3/4 ɵleşkə kiŋ yağı belən asqa taba utırtığız. Minemçə, orlıqlarnı berəmləp zurraq sawıtqa utırtu uŋışlıraq. Utırtqaç, sawıtnı pıyala kisəge belən qaplağız. Şundıy rəweştə anda dım saqlana, dım isə üsüne tizlətə. Artıq su tiz genə ağıp çıqsın ɵçen ciŋel həm hawalı tufraq saylağız. Orlıqlar kügərməsen ɵçen pıyalanı hər kɵnne yaqınça 30 minutqa kütərep quyığız.

Orlıqlar yaxşı tişelep çıqsın ɵçen alarnı kɵne buyı cılıda totarğa kirək. İdeal temperatura: 25°Ctan artıq. Berençe yafraqlar çıqqaç, bülmə temperaturası da citə.

Cılılıqnı saqlar ɵçen, üsemlek sawıtın cılı radiator ɵstenə quyığız. Şuŋa kürə orlıqlarnı utırtır ɵçen iŋ yaxşı waqıt – qış.

Bezneŋ şartlarda awoqado tiz üsə. 1 metr bieklektəge botaqlı ağaç 2 yılda üsep çığa ala.

Awoqado cimeşləren bezneŋ şartlarda üsterep bulmıy. Əmma alarnı bügen cinel genə kibettə tabıp bula. Qızğanıçqa qarşı, kibettə satıp alğan cimeşlər orlığınnan üsemlek üsterep bulmıy (alarnı küp waqıtta ɵlgerep betməgən kileş cıyıp alalar).

Awoqado dɵnyada iŋ tuqlıqlı cimeş. Energiəse – 100 grammğa 840 kDj (çağıştıru ɵçen: banan 355, manğo 215, papayya 180, pomidor 90, qıyar barı tik 0,64). Eçendə 5–32% tiregə yaxşı sılanğan may bar. Şuŋa kürə ul qɵsmetik matdələrdə yış qullanıla. Ximik sostawı buyınça awoqado cimeş bulmawına qarmastan, anı bu gruppağa kertələr.

Ğədəttə anı çi kileş qullanalar. Kisep limon suın yəki başqa təmlətkeç ɵstilər həm qaşıq belən aşıylar. Kiləse nomerda sez ber-ike awoqadodan ciŋel aşamlıq retseptın taba alasız.

««« Uzğan məqələ: Annona cherimola Aldağı məqələ: İkmək ağaçı (Artocarpus odoratissimus) »»»

Çərşəmbe 14.10.2009 11:59 | Bastıru | Ekzotik üsemleklər

KPR klubı turında

KPR – Üsemlek qarawçılar klubı Slowakiya
KPR üsemlek qarawçılar klubı – xalıqara baqçaçılar oyışması. Kübrək uqırğa...
Üsemleklərne ürçetü həm üsterü təcribəse belən büleşegez. Monıŋ turında məqələ yazıp anı Botanix jurnalında tuğan telegezdə yazığız! Kübrək məğlümat alır ɵçen bezneŋ belən elemtəgə keregez.