Botanix – o’simdikter ja’ne baqbans’ylyq ty’raly jy’rnal

Qazaq boljamy

O’simdikterdi uryqtardan o’siry’ nuskay’y

Bir jyldyqtar

Ko’p jasarlar

Ko’ko’nister

Rezanes pi’i’azy

Asko’k, fenhel, tmi’n, ani’s

Papri’ka, qyzanaqtar ja’ne baklajan – uryqtardy egy’

Burs’aq tuqymdasy – fasol, asburs’aq, soi’a, jer jan’g’ag’y (arahi’s, ki’tai’ jan’g’ag’y)

Ag’as’tar ja’ne butalar

Bir jyldyqtar

Bir jasarlardy aldyn ala o’siry’ u’s’in jenildey’ sy’bstrattardy qoldang’an jo’n (jermen torftyn qosyndy 1:0–3). Ai’azg’a sezimtal tu’rlerin aldymen qatpai’tyn jerde otyrg’yzyn’yz (pa’ter, oranjerei’a, qabyrs’aqpen (plenkamen) jabylg’an ko’s’ethana) sodan son’ 15 mamyrdan kei’in g’ana as’yq aspan astynda otyrg’yzynyz.

Ydysty u’stinde 2 sm kalatyndai’ topyraqpen toltyryn’yz. Uryq oramyn as’yp ydysqa birqalypty sebin’iz. Usaq uryqtardy (u’lkendigi ko’kna’r da’nidei’) u’stinen topyraq salmag’an durys. Iri uryqtardyn’ u’stine juqa qabatqyp (0,5–1 sm) topyraq sebiniz.

Sey’ip bolg’an son’ ydystardy s’ynymen jamyldyryn’yz (ko’binde ol u’stine topyraq sebilmei’tin usaq uryqtarg’a qajet). Qunde 5–10 mi’ny’tke s’ynyny as’yp turyn’yz. En’ birins’i tu’birs’ikter pai’da bolg’anda, jas o’simdikterdin’ u’stine o’te juqa qabatqyp (1–2 mm) sebin’iz, odan kei’in ony s’ynymen jappan’yz. Jas o’simdikterge jeterli jaryq qajet.

Egerde Siz uryqtardy ji’i otyrg’yzsan’yz, jas o’simdikterdin’ 2 japyrag’y s’yqqanda, ony bir-birlep ydystarg’a otyrg’yzy’g’a bolady.

Usaq uryqtardyn’ (zyg’yr) u’stine topyraq seby’ qajeti joq, tek g’ana ekken son’ topyraqty tyrmamen tyrmalap jiberin’iz. Ju’geri men ku’nbag’ardy ekkende 5–10 sm teren’dikke a’r s’unqyrg’a 2–3 uryq salyn’yz.

Bir jasar o’simdikterdin’ ko’p tu’rin birden jerge egy’in nemese aldyn ala ydysqa o’sirip aly’ u’s’in qalay’g’a bolady. Aldyn ala ydysta egilgen o’simdikter 1–2 ai’ buryn gu’ldei’di.

Egy’ oryny: A – oranjerei’a, ko’s’ethana, pa’ter terezesi, temperaty’ra 20–25 °C B – tura jerge

Si’fralar ai’lardy belgilei’di, – (syzyqs’a) sei’ansylar uryqtar ydysqa egilmei’, birden o’setin jerine egiledi degendi bildiredi.

Latyn atay’y Slovak atay’y Egy’ oryny Egy’ merzimi Otyrg’yzy’
Ageratum mexicanum Agerát mexický A 1.-3. 5.
Agrostemma githago Kúkoľ poľný B 9.-10. / 4.
Amaranthus Láskavec B 4.
Antirrhinum majus Papuľka väčšia B 4.
Bidens ferulifolia Dvojzub metlinatý A 2.-3. 5.
Callistephus chinensis Astrovka čínska A / B 3. / 4. 4.-5.
Capsicum sp. Paprika A 3. 5.
Carthamus tinctorius Požlť farbiarska B 4.
Centaurea imperialis Nevädza cisárska B 4.
Crupina vulgaris Krupina obyčajná B 3.-4.
Convonvulus triocolor Pupenec trojfarebný B 4.
Cucurbis sp. Tekvica A / B 4. 5. / netreba
Cuphea lanceolata Kufea širokolistá A 3.-4. 5.
Dipsacus laciniatus Štetka laločnatá B 9.-11. / 2.-3.
Dorotheanthus bellidiformis Poludňovka sedmokrásková A 3.-4. 5.
Eragrostis abyssinica Milota habešská A 3.-4. 5.
Eschscholtzia californica Slncovka kalifornská A / B 3. / 4.
Felicia heterophylla   A / B 3. / 4. 5.
Gazania rigens Gazánia ohnivá A 3.-4. 5.
Chrysanthemum coronarium Chrysamtémovka vencovitá B 4.
Ipomea purpurea Povojník purpurový B 4.
Lavatera trimestris Slezovec trojmesačný B 4.
Linum Ľan B 4.
Lopezia racemosa Lopézia strapcovitá A 3. 5.
Mirabilis jalapa Nocovka jalapská A / B 3. / 4. 5.
Nicandra physalodes Nikandra machovkovitá A 4. 5.
Nicotiana rustica Tabak dedinský A 3.-4. 5.
Nicotiana tabacum Tabak fajčiarsky A (2.-)3.-4. 5.
Nigella damascena Černuška damascénska B 4.
Nigella orientalis Černuška východná B 4.
Papaver rhoeas Mak vlčí A 9.-11. / 3.-4.
Papaver somniferum Mak siaty B 4.
Phalaris canariensis Lesklica kanárska B 4.
Portulaca grandiflora Portulaka veľkokvetá A 3.-4. 5.
Riccinus communis Ricín obyčajný A / B 3.-4. / 4. 5.
Salvia splendens Šalvia ohnivá A 2.-4. 5.
Solanum pseudocapsicum Ľulok paprikový A 3. 5.
Tagestes Aksamietnica A / B 4. 5.
Tithonia rotundifolia Titónia okrúhlolistá A / B 3.-4. / 4. 5.
Ursinia anethoides Urzínia kôprolistá A / B 4. 5.
Zea mays Kukurica siata B 4. 5.
Zinnia elegans Cínia pôvabná A / B 4. 5.
jednoročné okrasné trávy: Aegilops, Bromus, Hordeum, Lagurus ovatus jednoročné okrasné trávy: mnohoštet, stoklas, jačmeň, zajačí chostík A / B 4. 5. / netreba

Ko’p jasarlar Ko’p jasar o’simdikterdin’ uryqtaryn egy’ a’disi bir jasar o’simdikterdiki sekildi. Ko’p jasar o’simdikterdin’ ba’r tu’rlerin birden dalag’a otyrg’yzy’g’a bolady (aldymen ag’as’tardyn’ jartylai’ ko’lenkesinde, sodan son’ as’yq ku’nnin astynda).

Latyns’a Slovaks’a Egy’ merzimi Vegetati’vtik ko’bei’ty’
Achilea Rebríček 4. delením
Ajuga Zbehovec delením
Alisma Žabník 4.-5. delením
Alyssum Tarica 4. delením
Anemone Veternica 3.-4. delením
Anthemis tinctoria Ruman farbiarsky 4.  
Aquilegia Orlíček 3.-5. delením
Aristolochia Vlkovec 4.-5.* delením
Aruncus vulgaris Udatník lesný delením
Asarum europaeum Kopytník európsky delením
Atropa bella-dona Ľuľkovec zlomocný 4.-5.  
Batrachium Močiarka delením
Calendula officinalis Nechtík lekársky 3.-5.  
Callitriche Hviezdoš delením
Campanula sp. Zvonček 3.-4. delením
Carex Ostrica 3.-4.* delením
Carlina Krasovlas 3.-4.  
Convalaria Konvalinka delením
Corydalis Chochlačka delením
Dianthus Klinček 6.-8. delením
Digitalis Náprstník 6.-8. delením
Echinacea purpurea Echinacea purpurová 3.-5. delením
Echium Hadinec 9.-10., 3.-4.  
Eleocharis Bahnička delením
Euphorbia Prýštec delením
Filago arvensis Bielolist obyčajný 3.-4.  
Gaillardia ariasta Kokarda ohnivá 4. delením
Geranium Pakost 4.-5. delením
Hacquetia Hviezdnatec delením
Helianthus decapetalus Slnečnica delením
Hemerocallis Ľaliovka 4.* delením
Hepatica Pečeňovník delením
Hieracium Jastrabník 3.-4.* delením
Hosta x undulata Funkia delením
Hypericum Ľubovník 4.* delením
Chamomilla recutita Rumanček pravý 9.-11., 3.-4.  
Inula Oman delením
Iris pseudoacorus Kosatec žltý 3.-4.* delením
Iris – ostatné druhy Kosatec – ostatné druhy 3.-4.** delením
Isopyrum Veterník 3.-4. delením
Jovibarba Skalnica delením ružíc
Juncus Sitina 3.-4.* delením
Lamiaceae – Acinos, Calamintha, Lamium, Teucryum, Thymus hluchavkovité – dušovka, marulka, hluchavka, hrdobarka, materina dúška 3.-4.* delením
Lemna, Wolfia Žaburinka, Wolfia delením
Leucanthemum Margarétka 3.-5. delením
Linum – vytrvalé druhy Ľan – vytrvalé druhy 3.-5. delením
Lupinus polyphyllus Lupína mnoholistá 3.-5. delením
Luzula Chlpaňa 3.-4.* delením
Lychnis Kukučka 3.-5. delením
Lysimachia Čerkáč delením
mäsožravé rastliny mäsožravé rastliny 4.-7. *** delením; in-vitro ***
paprade paprade celoročne *** delením; in-vitro ***
Phlox Flox delením
Plantago Skorocel 4.* delením
Primula Prvosienka 3.-4. delením
Pyrethrum parthenium Rimbaba obyčajná 4.-5.(-6.) delením
Ranunculus Iskerník 3. delením
Rudbeckia hirta Rudbekia srsnatá 3.-4. delením
Salvia – vytrvalé druhy Šalvia – vytrvalé druhy 3.-4. delením
Saxifraga Lomikameň 3.-4.* delením
Scutelaria Šišak 3.-4. delením
Sedum Rozchodník delením, koreňové, stonkové a listové odrezky
Sempervivum Rozchodnica delením ružíc
Silene Silenka 3.-5. delením
Sisyrinchium Mečovka 4. delením
Tragopogon Kozia brada 3.-4.  
Trifolium Ďatelina 4.  
Trollius altissimus Žltohlav najvyšší 3.-4. delením
Typha Pálka delením
Vicia Vika 4.-5.  
Viola Fialka 4.-5. delením
vytrvalé trávy vytrvalé trávy 3.-5. delením
  • Ko’ko’nister

Rezanes pi’i’azy

Uryqtardy az g’ana teren’dikke(0,5 santi’metrge dei’in), tura ju’i’ekke sa’y’ir-mamyr nemese tamyz ai’larynda egin’iz. Ju’i’ekti a’rqas’an dymqyl, aram s’o’psiz saqtay’ kerek (ol en’ basymen o’simdikter s’yg’a bastag’anda qajet). Sodan kei’in rezanes-pi’i’azdyn’ talaptary ondai’ “qatal“ emes. Ol qalyn py’c’oktardy qurai’dy, olardy 2–9 jyl sai’yn bo’lip, bo’lek otyrg’yzy’ kerek.

Qys bastalmai’ rezanes-pi’i’azdary (tamyrlaryn) qazyp aly’g’a (mo’ls’eri 10 sm topyraq qabatyn) bolady, ony azg’ana keptirip u’i’din qasyna salyp (birnes’e qabdatqyp, bir u’stine birin salyp) tu’sken japyraqtarmen jaby’ kerek. Qysta (ai’az bolg’anda: jeltoqsan-aqpan ai’larynda) juma sai’yn tamyrlaryn s’yg’aryp 2–3 ku’nge 10 °C temperaty’rasynda qaldyryn’yz. Sodan son’ ony ydysqa egip pa’terdin’ tereze aldyna (is’ki jag’ynan) qoi’yn’yz. Mo’ls’eri bir aptadan kei’in rezanes-pi’i’azy “gu’lde“ bastag’an son’ Siz bir ai’ boi’y S vi’tami’nine bai’ jan’a g’ana julyng’an pi’i’azdardyn’ japyraqtaryn ji’nai’ alasyz.

Asko’k, fenhel, tmi’n, ani’s

Uryqtardy sa’y’irde bo’lek nemese ekins’i ky’lty’ra retinde, mysaly u’s’in sa’bizdin qasyna, otyrg’yzy’g’a bolady. Qalg’an ku’tim retinde tek g’ana aram s’o’pten tazalay’ ja’ne “eske tu’skende“ anda sanda sy’ary’da bolg’any. Qi’i’ar mezgilinde asko’kti qi’i’ar tuzdag’anda qosy’g’a bolady. Vegetasi’i’a kezinde tmi’n japyraqtaryn sorpag’a, salattarg’a qosy’g’a bolady ja’ne de etke garni’r retinde pai’dalany’g’a bolady. Fenhel, tmi’n ja’ne ani’s uryqtarynan jel ja’ne basqa tamaq qorty’ qi’yndyqtaryna o’te pai’daly s’ai’ qai’naty’g’a bolady. Ku’zde fenhel ja’ne tmi’n (petry’s’ka da) tamyrlaryn ji’nap, ony ko’ko’nis sorpasyna pai’dalany’g’a bolady.

Papri’ka, qyzanaqtar ja’ne baklajan – uryqtardy egy’

Nay’ryz ai’ynyn ekins’i jartysynda 2–3 da’ndi bals’yqty topyrag’y bar ydysqa (di’ametri 6–8 sm, bi’iktigi mo’ls’eri 8 sm, odan u’lken bolsa da bolady) salyn’yz. Ydystardy jaryq, o’te jyly emes (pa’terdin’ temperaty’rasy jarai’dy) oryng’a ornalastyryn’yz. O’te jog’ary temperaty’ra bolg’any durys emes, o’i’tkeni olardy qai’ta as’yq aspan aspan otyrg’yzg’anda, olar temperaty’ra o’zgerisinen „esten tany’” mu’mkin. O’simdikterdi mamyrdyn 15-ne dei’in pa’terde o’sirin’iz, sodan’ son ony tura ju’i’ekke otyrg’yzyn’yz.

Burs’aq t

««« Aldyn’g’y ma’tin: Biz da’n qon’yzdaryna qarsy ku’resemiz Kelesi ma’tin: Badanalardy ja’ne o’simdikterdi otyrg’yzy’ »»»

Juma 25.12.2009 13:02 | Qag’azg’a basy’ | O’simdik o’siry’ turaly ny’sqay’lar

KPR kly’b turaly

KPR - O’simdik o’ndiretin kly’by Slovaki’i’a
KPR – o’simdik o’siry’s’iler kly’by - halyqaralyq a’y’esker baqbans’ylar ui’ymy. Ko’birek oqy’...
O’simdikterdi o’siry’ ta’jiri’benizben bo’lisiniz. Sol turaly maqala jazyp, ony o’z tug’an tilinizde Botanix jy’rnalyna jari’i’alanyzdar. Tolyg’yraq aqparat aly’s’yn bizben bai’lanysyn’yzdar.

Sanattar: Ba’ri Ekzoti’kalyq o’simdikter Gazon O’simdik o’siry’ turaly ny’sqay’lar Palmalar Qylqan japyraqtylar San’yray’qulaqtar Sy’da ja’ne batpaqta o’setin o’simdikter Zi’i’ankester