Botanix – ösimdikter jäne baqbanşılıq twralı jwrnal

Qazaq boljamı

Kalïmantan mangosı, Kasturi (Mangifera casturi)

Kalïmantan mangosı (Mangifera casturi) nemese jergilikti atawı Kasturi, bïiktigi şamalı 10–30 m tropïkalıq ağaş. Ol ösetin aýmaq şağın, tek ğana Oñtüstik Barneodağı (Ündistan) Bandjarmasïn awmağında kezdesedi. Qazırğı waqıtta zañsız ağaştardı kesw arqasında ol tabïğatta joğalıp ketti. Biraq ol öziniñ dämdi jemister üşin äli de ösiriledi.

Kalïmantan mangosınıñ (Mangifera casturi) jemisteri mangonıñ basqa türlerimen salastırğanda qişkene boladı. Ärqaýsı jemistiñ salmağı 50–80 gramm. Şïki jemistiñ tüsi jasıl, biraq piskende, olardıñ tüsi külgin reñkisimen qonır nemese külgin-qara boladı. Tüstiñ gamması mangonıñ türin anıqtaw üşinde mañızdı (M. casturi). Mangifera casturi 3 tirkelgen türi bar: Kasturi, Mangga Cuban jäne Pelipisan. Kasturi – öziniñ xoş ïistiñ arqasında eñ tanımalısı. Al Mangga Cuban jäne Pelïpïsan (Pelipisan) jïi ärtürli sorttarğa bölinedi. Biraq Kawstrï sekildi xoş ïisti Pelïpïsan (Pelipisan) kezdesse, onı Kasturi gïbrïdine jatadı degendi bildiredi. Onıñ statwsın anıqtap belgindirw üşin äli talaý zerttew ötkizw kerek.

İşki jumsaqı qızğılt sarı, al qurılımı talşıqtı, erekşe xoş ïisti. Kastwrïdı Mangomen (Mangifera indica), salıstırsa, Kasturi jemisi ondaý dämdi bolmağanımen küştirek, jumsaq xoş ïisi bar.

Kasturi Oñtüstik Barneoda jäne onıñ körşi aýmaqtarında öte tanımalı. Onıñ xoş ïisi sondaý jağımdı bolğan soñ, jemis turalı eski än bar: “Seharum kasturi, seindah pelangi, semuanya bermula.” ol: “O, Kasturi sekildi xoş ïisti, kempirqosaq sekildi ädemi. Bul maxabbat öziniñ saparın bastaýdı. ” degen mağınanı bildiret.

Zañsız ağaş kesw osı türdiñ tabïğatta joğalwına äkeldi. Qurılıs ağaşı köp bolğanı soñ, Kalïmantan Mango ağaşı joýlıp ketw qawpinde. Bul ağaştı jergilikti turğındar baqtarında nemese şağın şarwaşılığında şektewli ösiredi.

Basqa jemis tropïkalıq ağaştarmen salıstırğanda, jäý ösw qasïyetti arqasında, Kalamantan mangosı Ïndonezïyanıñ ülken plantacïyalarında ösirilmeýdı. Kalïmantan mangosınıñ plantacïyaların tek ğana keýbir aýmaqtarda (Mataraman (Mataraman) oblısında, Bandjar (Banjar) jäne Bandjarsamïn (Banjarmasin) awdandarındağı keýbir jerlerinde) kezdeswge boladı. 1980 jılı Mataramana turğındarı mangonı şektew kölemde egizip körgen. Birinşi jemisterdi olar 2005 jılı jïnaý bastadı. Jemisteri mol bolğanımen, ol swranıstı qamtamasızdandırılmağan.

Kalïmantan mangosınıñ qoldanwı tek ğana jemisterimen jäne ağaşımen şekteledi. Diñgeginiñ dïametri 1 metr bolğanımen, bandjardar (Oñtustik Borneonıñ işki jäne jağalawdağı jerlikti étnostar tobı) ağaştıñ jäý ösetin üşin tek ğana jemisterin qoldanwğa beýimdi. Sondıqtan bandjarlar ağaş öñdewşin sapası birdeý nemese joğarı basqa ağaştardıñ türlerin tañdaýdı. Ağaş bïik bolğanı soñ, jemisterdi jïnaw üşin qol jetkizw oñaýğa soqpaýdı. Jerge tüsken jemisterdiñ sapası tömen boladı.

Jemisterdi şïkideý nemese djem Kasturi retinde öndirilgen türinde paýdalanwğa boladı. Biraq onı ösirwşiler özderi paýdalanğan soñ, jemisteri sawdada sïrek kezdesedi. Mangodan daýndalınğan pyure, konfïtyur nemese – dodol sekildi basqa da önimderdi daýındawğa boladı. Biraq bul önimder köp swranısqa ïye bolğan soñ sïrek kezdesedi, olar bandjarlardıñ süýkti jemisteri. Jemister bir şama qımbat bolsada, öziniñ ğajap dämi üşin bandjarlardıñ arasında qaşanda suranısqa ïye boladı.

««« Aldıñğı mätin: Parajubaea torallyi palması Kelesi mätin: Mangonı urıqtardan ösirw »»»

Juma 15.1.2010 18:35 | Qağazğa basw | Ékzotïkalıq ösimdikter

KPR klwb turalı

KPR - Ösimdik öndiretin klwbı Slovakïya
KPR – ösimdik ösirwşiler klwbı - xalıqaralıq äwesker baqbanşılar uyımı. Köbirek oqw...
Ösimdikterdi ösirw täjirïbenizben bölisiniz. Sol turalı maqala jazıp, onı öz tuğan tilinizde Botanix jwrnalına jarïyalanızdar. Tolığıraq aqparat alwşın bizben baylanısıñızdar.