Botanix – ösimdikter jäne baqbanşılıq twralı jwrnal

Qazaq boljamı

Biz avokado ösiremiz

Avokado (botanïkalıq atawı allïgator almurtı – Persea americana) bïiktigi 6–20 m tropïkalıq ağaş. Tabïğatta Meksïkadan Brazïlïyağa deýin kezdesedi. Qazırğı kezde bükil tropïkalıq jäne swbtropïkalıq aýmaqtarda ösiriledi.

Japıraqtarı éllïpstik, ayağı jağında uştarı ötkir, terige uqsas, jıltır, aşıq nemese qoyu jasıl, teris jağı sur. Apelsïn japırağına uqsas.

100–300 güli bar ülken gülşoğırlarmen güldenedi. Biraq 0,1%-ti ğana tozañdanadı, öýtkeni birinşi küni tek ğana gülanalıq pisedi, al atalıqtarı sol waqıtta äli jetilmegen. Sonan soñ gül bir künge jabıladı. Kelesi küni gül qaýta aşıladı, atalıqtarı pisip qoýdı, biraq gülanalığı solıp ülgirdi. Onıñ üstine, atalıqtarı jäne gülanalıqtarı pisken gilderi künniñ ärtürli waqıtında aşıladı.

Jemisurığınıñ türi jumırtkağa nemese almurtqa uksas. Avokado sorttarı üş geografïkalıq toptarğa bölinedi:

  1. Antïl tobı (tropïkalıq) tropïkalardıñ oýpattı jerlerden şıqqan (teñiz deñgeýinen 800 m deýin). Mısalı, osı topqa Waldin, Simmonds jäne Black Prince sorttarı jatadı. Olar ayazğa sezimtal. Jemisterdiñ salmağı 0,4–1,5 kg.
  2. Gvatemal tobı (jartılaý tropïkalıq) tropïkalardıñ tawlı jerlerinen şıqqan (teñiz deñgeýinen 800–2.800 m). Bul toptıñ ülgili sorttarı Bemik jäne Hass. Qısqa waqıttın işinde olar temperatwranıñ 0 °C-ge deýin tüskenin şıdaýdı. Jemisterdiñ salmağı 0,5–1,5 kg.
  3. Meksïka tobı (swbtropïkalıq) Meksïkanıñ swbtropïkalıq aýmaqtarında paýda bolğan. Oğan tömen temperatwralarğa eñ şıdamdı sorttar jatadı (qısqa waqıtta oğan 4 °C temperatwrası eşqandaý zïyansız). Osı toptın sorttarı eñ jïi ösiriledi. Mısalı, osı topqa Gottfried jäne Pernod sorttarı jatadı. Jemisteri usaq (250 g deýin).

Qazırğı kezde eki toptıñ sorttarın (eñ jïi gvatemal men meksïka toptarı) bwdandastırw arqılı paýda bolğan sorttarı bar. Biz üşin tek meksïka tobınıñ sorttarı mağınalı.

Guldew kurdeli bolğanınan mümkin bizde jemisurıqtarı tüýin tastamaýdı, biraq köz tartımdı japıraqtarı üşin bul ïnteryerge laýıq sort dep tabıladı. Urıqtan ösken avokado, 6–8 jıldan keýin güldene bastaýdı. Avokado üşin şaşırağan jarıq kerek. Onı päterde, keñsede nemese basqa jılıjaý jerde ösirüge boladı. Jazda onı balkonğa nemese baqqa şığarğan jön.

Ol ösw üşin topıraqqa erekşe talaptar joq. Kädimgi baqta paýdalanatın, jenil, ortaqışqıl topıraq jaraýdı. Jıl boýı oğan ılğaldı, biraq jïi swarılmaýtın topıraq kerek. Ol qurğaqşılıqtan zardap şekse japıraqtarı tüsip qalw mümkin. Bir waqıt merzimde sw şaşıp turğan paýdalı.

Eñ jenili avokadonı urıqpen köbeýtw. Qalamşalarmen tek keýbir sorttarın köbeýtwge boladı.

Urıqtarın üşkir jağın üstige qaratıp, jartılaý swğa jibitw kerek. Olardı öne bastağanşa jibitw jön. (Olar şirimewşin swda 3 aýdan artıq ustap keregi joq. Eger 3 aýdın işinde öse bastamasa, urıqtardı egeberiñiz. Ädette öskinderi köpke sozbaý şığıp öse bastaýdı).

Urıqtardı otırğızğanda üşkir jağın üstige qaratıp 3/4 böligin jerge batırw kerek. Meniñşe, eñ jaqsısı ärbir ıdısqa bir-birden egw kerek, sodan keýin ıdıstı şınımen jawıp qoyu kerek. Solaý işinde ılğaldıqtı saqtap, öngiştikti tezdete alw boladı. Egistik swbstrat (topıraq) jenil bolw kerek. Topıraq tığız bolsa artıq swdın ağwına kedergi boladı. Urıqtar kögermew üşin, şınısın künde 30 mïnwtqa aşıp turğan jön.

Urıqtar küni boýı jılıda tursa öngiştigi jaqsaradı. Eñ laýıqtı temperatwrası 25 °C. Birinşi japıraqtar şıqqan soñ, üýdiñ işindegi temperatwrası jetkilikti.

Ösimdiktin ıdısın jılı radïatordın üstine qoýsañız, joğarı temperatwranı ustawğa jeñil boladı. Sondıqtan jaña urıqtardı qısta, üýdi jılıtqan kezinde ekken durıs.

Bizdin jağdaýda avokado edäwir tez ösedi. 2 jıldıñ işinde butaqtı toğaý 1 metr bïiktikke deýin öswi mümkin.

Bizdin jağdaýda avokado jemisi öspewge ıqtïmal. Degeñmen, bügin olardı dükende tawp alwğa qïın emes. Ökinişke oraý, dükende alınğan jemistin urıqtarınan Siz ösimdikti ösire almaýsız (jemisterdi şïkideý jïnaýdı, sondıqtan urıqtar şıqpaý qalw mümkin)

Avokado eñ juğımdılıq jemis bolıp tabıladı. Onıñ işindegi jumsaqtın 100 g énergetïkalıq qundılığı 840 kJ (salıstırw üşin: bananda 355 kJ, mangoda 215, papaýyada 180, qızanaq 90, qïyar tek ğana 0,64). Onın quramında terige jeñil siñetin 5–32% maýı bar, sondıqtan ol bağalı kosmetïkalıq zattardıñ quramına kiredi. Xïmïyalıq quramına qarağanda avokado jemis bolğanımen basqa jemisterden erekşe.

Köbinde onı şïkideý jeýdi. Avokadonı kesedi, oğan lïmon şırının, tuz nemese as dämdewiş qosadı da qasıqpen jeýdi. Kelesi nömirde Siz avokadonı daýındawdın qarpaýım recepterin tabalasızdar.

««« Aldıñğı mätin: Nan ağaşı Artocarpus odoratissimus Kelesi mätin: Tañğajaýıp velvïçïya (Welwitschia mirabilis) – tiri qazbanı ösirinder »»»

Beýsenbi 1.10.2009 07:00 | Qağazğa basw | Ékzotïkalıq ösimdikter

KPR klwb turalı

KPR - Ösimdik öndiretin klwbı Slovakïya
KPR – ösimdik ösirwşiler klwbı - xalıqaralıq äwesker baqbanşılar uyımı. Köbirek oqw...
Ösimdikterdi ösirw täjirïbenizben bölisiniz. Sol turalı maqala jazıp, onı öz tuğan tilinizde Botanix jwrnalına jarïyalanızdar. Tolığıraq aqparat alwşın bizben baylanısıñızdar.