Botanix – ösimdikter jäne baqbanşılıq twralı jwrnal

Qazaq boljamı

Biz pepïno ösiremiz

Pepïno (botanïkalıq atawı Solanum muricatum) otanı Perw nemese Kolwmbïya bolw ıqtïmal. Sol jerden ol bükil Latın Amerïkasında tipti onıñ sırtında da taratıldı. Qazırğı waqıtta köbinde ol Bolïvïyada, Ékvadorda jäne Jaña Zelandïyada ösiriledi.

Ewropağa pepïno şamalı 1785 jılda äkelingen. Lyudvïk XVI , jäne Kew ağılşın Koroldiginiñ baqbanşılıq uýımı (Londonda) onı birinşi ösirgen ewropalıqtardıñ qatarına jatadı.

Oñtüstik Amerïkanıñ ündisteri onı kaçwma (cachuma) dep ataýdı. Bizde onıñ pepeno degen ïspanïyalıq atawın paýdalanadı, ol awdarğanda salat qïyarı degen mağınanı bildiredi. Ağılşın atawı melon shrub, bul awdarğanda qawın butası degen söz, ol ösimdiktiñ dämi turalı bilwge boladı.

Pepïno boýı 1 m-ge deýin jetetin buta. Öziniñ otanında bul köp jıldıq buta, teñizdiñ deñgeýinen 2500 m-ge deýin bïiktikte ösiriledi. Bizde ol birjıldıq ösimdik sekildi ösiriledi. Onıñ gülderi kärtop gülderine uqsas, olar külgin tüsti nemese külgin tüsti sızıqtarı bar aq. Ösimdik eki jınıstı bolğanımen egin şığımı jaqsı bolw üşin qosımdı tozañdatw qajet (köbinese oranjereyalarda).

Äwesker baqbanşı üşin eñ qızıqtısı jemister boladı. Türleri avokadoğa (ülken almurtqa) uqsaýdı, mölşeri 15 sm-deý. Olar xoş ïisti, dämi tättilew, köbinde sarı, aq sarı, sızıqtı qara-külgin tüsti, jïi urıqsız. Tağam retinde şïkideý jäne buqtırılıp, qwırılıp paýdalanadı…

Jemisterin şïkideý jäne jemis salatı retinde jeýdi (lïmon şırınımen tuzdıqtalğan ärtürli tilimdelgen jemister, onı daýındaw üşin Sizge jerlikti jäne ékzotïkalıq jemisterdiñ köbin paýdalanwğa boladı). Buqtırılğan pepïno köbinde garnïr retinde paýdalanıladı. Qwırılğan pepïno ekinşi tağamğa jaraýdı.

Egerde pepïno Sizge dämsiz bolıp körinse, oğan kädimgi as qatıqtarın qoswğa boladı (darşïn, qawğa, anïs; lïmon, anar jäne marakwý şırındarı – 2 soñğı atalğan jemisterdin türlerin öziñiz urıqtardan ösire alasızdar, olar bizdiñ Tawar tizimi Ïmportta tabalasız). Eger Sizde jemister qalsa, onı üý jağdaýında konservilewge boladı (bölek nemese basqa türlerimen birge, mısalı üşin, qızanaqpen, paprïkamen nemese jemistermen).

Pepïno kez kelgen tropïkadan şıqqan kökenistermen (mısalı, paprïka, qızanaq) birdeý topıraqqa talap etedi. Bärinen burın ol jenil, awa ötkizgişti, qunarlı, qaşanda dımqıl bolw kerek. Egin şığımdılığı eñ joğarı bolw üşin (mölşeri 40–45 jemis) pepïnonı topırağı qara folgamen jabılıp, 40 lïtrlıq (bir ösimdik üşin) ıdıstarda ösirw keregi éksperïmentaldı jolmen anıqtalğan.

Negizinde ol mısalı kädimgi qızanaq sekildi ösirw kerek. Vegetacïya kezinde aptasında bir ret tıñaýtw jön. Eñ jaqsı äseretetin Harmavit tıñaýtqışı (ol kez kelgen baqbanşılarğa arnalğat zattardı satatın dükenderinde satıp alwğa boladı). Bul tıñaýtqıştı tikeleý topıraqqa nemese japıraqtarğa engiziledi.

Ol uzındiki 15 sm qalamşalarmen köbeýedi. Olardı aqpan– nawrızda jïnağan jön. Onı tezdetw üşin onı ösw ıntalandırwşımen önimdewge boladı. Sonan soñ onı oranjereyada nemese päterde qumğa tığınız. Bir aýdın işinde olar tamırlanadı. Jas ösimdikter ıntalandıralğan soñ üş aýdan keýin güldene bastaýdı. Pepïno urıqtarmen de köbeýe aladı. Biraq ösimdik öte az urıq bergeni soñ, bul täsil tïimsizdew. Onıñ üstine, urıqtan ösken ösimdikter jemisteriniñ sapası tömen boladı.

Pepïno özi tuqımdastarı sekildi birdeý awrılardın jäne zïyankeseterden zardap şegedi (qızanaq, paprïka). Eñ jïi zïyan äkeletin kärtöp zeñi Phytophthora infestans. Oğan qarsı Kuprikol 50 (0,6 % koncentracïyasımen, yağnï 10 l swğa 60 g; jemisterdi jewge bolamaýtın waqıt – saqtanw waqıtı 7 kün) nemese Dithane M 45 (0,2% koncentracïyasımen, yağnï 10 l swğa 20 g; jemisterdi jewge bolamaýtın waqıt – saqtanw waqıtı 21 kün) qoldanwğa boladı.

Pepïno jılı jerde qıstaw kerek (oranjereyada, päterde jäne t.b.). Temperatwra 5 Cº-tan tömen tüspewi kerek. Köktemde analıq ösimdikterden tamırlatw üşin qalamşa tañdap alıñız, al käri ösimdikterdi joýıp jiberiñiz, üýtkeni onıñ arı qaraý ösirw tïimdi bolmaýdı.

Pepïnonı usınwğa meniñ josparımda joq, öýtkeni bul tür bizde turaqtı satılıp turadı jäne köpşilikti ol qızıqtırmaýdı. Onıñ üstine qazırğı waqıtta pepïno bağası da tömen – orta bağası 1 Evro.

««« Aldıñğı mätin: Kolorado qoñızdarı NOVODOR FC-qa qarsı Kelesi mätin: Siz baqıt äkeletin törtjapıraqtı marsïlïyanı (Marsilea quadrifolia) ösiresiz »»»

Beýsenbi 7.1.2010 08:39 | Qağazğa basw | Ékzotïkalıq ösimdikter

KPR klwb turalı

KPR - Ösimdik öndiretin klwbı Slovakïya
KPR – ösimdik ösirwşiler klwbı - xalıqaralıq äwesker baqbanşılar uyımı. Köbirek oqw...
Ösimdikterdi ösirw täjirïbenizben bölisiniz. Sol turalı maqala jazıp, onı öz tuğan tilinizde Botanix jwrnalına jarïyalanızdar. Tolığıraq aqparat alwşın bizben baylanısıñızdar.