Botanix – ösimdikter jäne baqbanşılıq twralı jwrnal

Qazaq boljamı

Nan ağaşı Artocarpus odoratissimus

Ontustik-Şığıs Azïya jäne Tınıq muxïttıñ araldarınan şıqqan Nan ağaşı (Artocarpus) twıstığına tut tuqımdastıñ (Moraceae) mängi jasıl tropïkalıq ağaştardıñ 60 türi jatadı. Ol fïga ağaşımen (Ficus) twıstığı bar. Naqtı nan ağaşı (Artocarpus altilis) eñ tanımalı jäne eñ jïi ösiriledi. Osı twıstıqqa basqa da birneşe jemis butalarmen ağaştar jatadı, mısalı: Kädimgi Artokarpws (Artocarpus communis), (Jabaýı) şempedak (Artocarpus integer), Jekfrwt (är-türli japıraqti nan ağaşı) (Artocarpus heterophyllus) jäne Marang nemese tarap (Artocarpus odoratissimus).

Berilgen maqalada biz sïrek tanımal Borneo (Ïndonezïya) aralınan şıqqan Artocarpus odoratissimus türin usınamız. Biraq jerlikti xalıqtın muqtajdığı üşin ol körşi elderde de (Malaýzïya, Taïland, Fïlïppïnı) ösiriledi. Öz jerinde ol: Ataw, Keýran, Loloý, Madang, Marang, Pï-ïyen, Pïngan, Tarap, Terap, Xanwn sampalor (Atau, Keiran, Loloi, Madang, Marang, Pi-ien, Pingan, Tarap, Terap, khanun sampalor) dep ataladı. Biraq osı aýmaqtıñ şetinde onı müldem tanımaýdı dewge boladı. Tabïğatta ol qumdı topıraqta, teñiz jağalawınan ekinşi kezektegi ormandarda, teñiz deñgeýnen 1000 metrge deýin bïiktikte ösedi.

Ösimdik bïiktigi 25 metrge deýin jetedi, japıraqtardıñ uzındığı 16–50 sm, eni 11–28 sm. Ol birüýli, sondıqtan jemisti jalğız ösimdik özi jaratw mümkin. Jemistiñ türi jumırtqağa tärizdes, bet jağı jasıl, uzındığı 16 sm, eni 13 sm. Salmağı 1 kïlogrammğa jwıq. Jemisti pisirip te, şïkideý de jewge boladı. Ärqaşan jegen aldına jemisterdi temperatwralıq öndewmen zalalsızdandırw kerek. Ontustik-Şığıs Azïya turğındarı üşin nan ağaştarı mañızdı tağam élementi. Jemis jumsağı aq-qarlı, öte tätti, söldi, xoş ïisti, dämi näzik, dwrïanğa uksas (Durio, älemde eñ jağımsız ïisti jemis), biraq odan erekşeligi jağımsız ïisti taratpaýdı.

Artocarpus odoratissimus nan ağaşı urıq arqılı köbeýedı. Jañadan alınğan urıqtardıñ öngiştigi jaqsı, olar bir apta işinde önip şığadı. Bizdiñ Barneo aralında urıqtardı zerttew nätïjesine qarağanda, 3 apta işinde urıqtardıñ öngiştigi tolıq joğaladı. Sondıqtan urıqtardı derew, eñ jaqsısı qumdı, ötimdiligi jaqsı topıraqqa egw kerek. Vegetatïvtik köbeýtw (qalamşamen, telwmen) oñdaý tabısqa jetkizbeýdi. Nan ağaşı awrwlardan, zïyankesterden sïrek zardap şegedi.

Tropïkada paýda bolwına baýlanıstı, bul tür ayazğa şıdamsız. Eñ tömengi temperatwra 7 oS-tan tömen tüspewı kerek. Bul bizdiñ jağdaýğa äkelgende, onı ne paterde, ne köşetxanada ösirw kerek.


Kelesi mätin: Biz avokado ösiremiz »»»

Särsenbi 30.9.2009 13:22 | Qağazğa basw | Ékzotïkalıq ösimdikter

KPR klwb turalı

KPR - Ösimdik öndiretin klwbı Slovakïya
KPR – ösimdik ösirwşiler klwbı - xalıqaralıq äwesker baqbanşılar uyımı. Köbirek oqw...
Ösimdikterdi ösirw täjirïbenizben bölisiniz. Sol turalı maqala jazıp, onı öz tuğan tilinizde Botanix jwrnalına jarïyalanızdar. Tolığıraq aqparat alwşın bizben baylanısıñızdar.