Botanix – ósimdikter jáne baqbanshylyq týraly jýrnal

Qazaq boljamy

Nicotiana glauca temekisi – perspetıvti balkon ósimdigi

foto

Kók temeki

Adamnyń ne bir jańa, keremet, kúndelikte bolyp jatpaıtyn nárselerge yntasy sheksiz. Kez kelgen áýesker baqbanshy oziniń baǵynda jańa, ǵajap, olmen qosa áli eshkimde jok birdeńe ósirisi keledi… Sondyqtan áýesker baqbanshylardyń “yntasyn qandyrý“ úshin olarǵa kóptegen jańa gúlder usynylady. Biraq kóbinde kommertsııalyq jaǵyna kelsek, jańa ósimdikter tek ǵana “qarapaıym assortıment“ bop qalady.

foto

Kók temeki

Sońǵy onjyldyqtardyń eń kóp gúlderdin jańa shyqqan túrleri paslen (Solanaceae) tuqymdasyna jatady. Eń tanymaly bolǵandar ol petýnıalar, sýrfınııalar, mıllıon bellz (million bells). Olardyń tabys etken qupııasy tez ósýi, erte gúldeýi (uryqtarmen kóbeıtse 3 aıdyń ishinde, saptar arqyly kóbeıtse olar qolma-qol gúldeıdi), sonymen birge ósirý jaǵdaıyna qapapaıymdylyǵynda jatyr. Árıne, olarǵa eń jaqsysy kún ashyq jerde óskeni, biraq salqyn, kólenki jerde de olar ózin jaqsy sezedi.

Biraq bizdiń aımaqta paslen tuqymdas ósimdikteri árqashanda sondaı jaqsy ataǵyna ıe bolǵan joq. Mysaly, kartoppen qyzanaqty eske salsaq, aldymen olar tek ǵana sándik ósimdikter retinde ósirilgen. Osy ósimdikterdi taǵam retinde paıdalanýǵa bolatyn degen alǵashqy ındıkatsııalar paıda bolǵanda, olarǵa erekshe senimsiz qaraǵan. Biraqta kóp uzamaı olar tez taraldy da kóp jerdegi kúndelikti dástýrli túrde paıdalanǵan ósimdikterdi yǵystyryp taǵamnyń negizi bop shyǵa keldi.

foto

Osy nómirde biz Ońtústik Amerıkadan shyqqan, dástúrli emes, balkonda ósetin túri retinde kókshil sur temekiniń (tabak sızyı) (Nicotiana glauca) aǵashymen tanysamyz. Bizdiń aımaqta ol tez ósetin buta, tipti kishkene aǵash dep ataýǵa bolady. Uryqtan shyqqan ósimdik 2 aıdan keıin gúldeı bastaıdy. Eseıgen aǵashta butaqtary bir aıdyń ishine 50–70 santımetrge ósedi.

Ataýyna sáıkes ósimdiktiń ústi kúmisti naletpen búrkelingen. Sondyqtan ósimdikke qajetsiz tııýge bolmaıdy, olaı bolsa ústindegi nalety jenil súrtilip ósimdiktiń ústi jaǵymsyz ashyq jasyl túske aınalady. Kúmisti formasy jumyrqaǵa uqsas japyraqtary aıaǵy jaǵynda ushtalady. Butaqtardyń ushynda 20–40 sary qubyrly japyraǵy bar gúl shoǵyr ósedi. Olardyń uzyndyǵy 3–3,5 sm al eńi mólsheri 0,5 sm. Gúldeý basynda jıegi ashyq jasyl bop ózderi ashyq sary bolady, gúldep bitken soń olar kúńgirt sary bolady. Osy túrdiń taǵy bir aıyrmashylyǵy gúldep bolǵan gúlderi sándi bop qala beredi. Mysaly petýnıadan ózgeligi, olar gúldep bolǵan soń da gúlderi formasyn saqtap ósimdiktiń ústinde birtalaı ýaqyt túspeı turady.

Osy túrin ósirdek óte jenil. Páterde kókshil sur temekini jyl boıy ósirýge bolady, al jazda ony balkonǵa nemese baqqa qoıýǵa bolady. Ony tez shyǵatyn uryqtarmen de kóbeıte alasyz. Gúldeýge qabiletti ósimdikterdi Siz 2 aıdan keıin ósire alasyz (ol, mysaly ony balkonǵa mamyr aıynyń 15-de qoıam deseńiz, uryqtardy naýryz aıynyń birinshi jartysynda egý qajet degendi bildiredi). Ósimdikter páterde nemese odan salqyndaý jerde qystaı alady, mysaly qaztamaq gúli sekildi (biraq mol jaryǵy bar jerde). Qystyń aıaǵynda butaqtardy mólsheri jartylaı qysqartyp, sodan keıin mol sýarý qajet. Qystaýdan keıin, shamasy bir aıdan soń ol gúldeı bastaıdy. Osy túrden jeńil túrde páterge arnalǵan kishkene toǵaı uıymdastyrýǵa bolady. Ol sappen kóbeımeıdi, óıtkeni olar tamyryn jiberý kúshi az (biraq ony uryqtarymen jenil túrde kóbeıte alý bolǵandyqtan ol eshqandaı bóget emes). Tyńaıtýǵa temeki asa talaptary joq. Mol gúldeý úshin ony topyraǵyna fosforǵa baı balkon ósimdikterine arnalǵan kádimgi tyńaıtqyshtardy qosýǵa bolady.

««« Aldyńǵy mátin: Badanalardy jáne ósimdikterdi otyrǵyzý Kelesi mátin: Pinus kesiya qaraǵaıy »»»

Juma 1.1.2010 14:39 | Qaǵazǵa basý | Ekzotıkalyq ósimdikter

KPR klýb turaly

KPR - Ósimdik óndiretin klýby Slovakııa
KPR – ósimdik ósirýshiler klýby - halyqaralyq áýesker baqbanshylar uıymy. Kóbirek oqý...
Ósimdikterdi ósirý tájirıbenizben bólisiniz. Sol turaly maqala jazyp, ony óz tuǵan tilinizde Botanix jýrnalyna jarııalanyzdar. Tolyǵyraq aqparat alýshyn bizben baılanysyńyzdar.

Sanattar: Bári Ekzotıkalyq ósimdikter Gazon Palmalar Qylqan japyraqtylar Sańyraýqulaqtar Sýda jáne batpaqta ósetin ósimdikter Zııankester Ósimdik ósirý turaly nýsqaýlar