Botanix – ósimdikter jáne baqbanshylyq týraly jýrnal

Qazaq boljamy

Cherımoııa (Annona cherimola)

Sońǵy kezde Eýropaǵa óte qyzyqty tropıkalyq jemisterdi shetten ákelip jatyr. Men ózim cherımoııa jemisterin satyp alyp, dámin kórgem. Satýda jıi bolmasa da, ol óte jaqsy dámdiń arqasynda qashanda suranysqa ıe bolady.

Chernomoııa Kolýmbııadan Perýǵa deıingi Andy alqaptarynda teńizdiń deńgeıinen 1500 m bıiǵinde ósetin (Annona cherimola) aǵashtyń eń jıi paıdalanatyn saýda atalymy. Ol alasa jerlerdiń temperatýsynada ósedi, sondyqtan Siz chernomoııany dúnıejúziniń talaı jyly aımaktarynda kezdese alasyz, mysaly, Izraılde, ońtústik Ispanııada. Osy tuqymdasqa mólsheri 120 túr jatady.

Cherımoııa jemistin qabyrshyǵy kúngirt jasyldy-qonyr. Onyń syrt jaǵy kedir-budyrly, ony qysyp alǵan barmaqtardyn oryndary qalǵan sekildi. Keıbirler ony gont shatyryna uksastyrady. Pispegen qatty jemisterin jumsarý úshin, ony páterdiń temperatýrasynda ustaı turýǵa bolady. Jemistiń ishki jumsaǵynyń túsi aq sary, dámi ananaspen bananǵa uksas, úlkendigi burshaqtaı óte uly 10–20 uryǵy bar. Kóbinde ishki jumsaǵyn shıkideı jeıdi.

Uryqtaryn páterde nemese jyly parnıkte egip óne bastaýǵa bolady. Ósimdiktin shygý ýaqyty ár-túrli, biraq ádette 3 aptanyń ishinde shyǵady. Uryqtardyn jaqsy óngishtigi úshin temperatýra 27 °C shamasynda bolýǵa tıis. Uraq shyqqan úsaq ósimdikterdiń túsi qyzǵylt bolady. Alaıda, biraz ýaqyttan soń olardyń túsi qoıý jasyl bolady. Uzyndyǵy 10–15 sm japyraqtary jumyrtqa formasyna ıe bolyp syrty mamyqpen basylady, teris jaǵynda anyq tamyrlar paıda bolady. Qysta japyraqtary biraz túsedi. Zaqymdanǵanda olarda erekshi ıis bolady. Túsken japyraqtyn oryna jańa butaqtar paıda bolady. Annonovtar tuystyǵyna jatatyn barlyq túrlerine mol jaryq jáne durys qystaý kerek, biraq áýesker baqbanshylardyn arasynda ol turaly ortasha oı-pikir joq. Men annonany qys boıy temperatýrasy 10–15 °C jaıda ustaımyn.

Ádette annona 3–5-shi jylda gúldeıdi. Gúldengenshe onyń keıpi bosań bolady, japyraqtardyń kóbi túsedi. Ol gúldengende, túsken japyraqtardyń oryna nemese jas japyraqtarmen birge sarylaý gúlder atady. Tozańdaný úshin 2 ósimdik kerek. Olardy qolymen tozańdatýǵa bolady. Jemisterdiń pisýi 5–7 aı sozylady.

Butanyń ósip jatqan ushyna alańdamańyz, ol árqashanda bosańdy bop kórinedi. Uzaq sozylmaǵan qurǵaqshylyq ósimdikke zııan keltirmeıdi, biraq qysta da ony sýaryp turǵan jón. Eger jolyńyz bolsa, Siz annonovtardyń basqada qyzyq túrlerin alalasyzdar.

Annona sqamosa – qabyrshyqty annonanyń jemisteri qabyrshaq tárizdi, qaraǵaı túıinderine uqsas bolady. Ony basqasha qantty alma dep ataıdy. Tústeri jasyl nemese sary-jasyl bolady.

Annona reticulata – annona torly, óziniń qanǵa uksas túri úshin “esek“ nemese “buqa júregi“ atalady. Ishki jumsaǵy qatty, tátti bolady.

Annona muricata – jumsaq tikenderi bar annona, basqasha gýanabana dep atalady. Onyń jemisteri eń úlken (salmaǵy 1,5 – 5 kg) jáne de “eń tropıkalyq“ dep tabylady. Jemister dińgekte ósedi, jarty santımetr uzyndyǵy bar tikenekti bórtkendermen erekshelenedi. Jasyl tústi. Japyraqtarynan korossol shaıyn jasaıdy.

««« Aldyńǵy mátin: Kıvano - Cucumis metuliferus Kelesi mátin: Gúlzardy (gazondy) qalaı durys shabý kerek? »»»

Seısenbi 5.1.2010 15:00 | Qaǵazǵa basý | Ekzotıkalyq ósimdikter

KPR klýb turaly

KPR - Ósimdik óndiretin klýby Slovakııa
KPR – ósimdik ósirýshiler klýby - halyqaralyq áýesker baqbanshylar uıymy. Kóbirek oqý...
Ósimdikterdi ósirý tájirıbenizben bólisiniz. Sol turaly maqala jazyp, ony óz tuǵan tilinizde Botanix jýrnalyna jarııalanyzdar. Tolyǵyraq aqparat alýshyn bizben baılanysyńyzdar.

Sanattar: Bári Ekzotıkalyq ósimdikter Gazon Palmalar Qylqan japyraqtylar Sańyraýqulaqtar Sýda jáne batpaqta ósetin ósimdikter Zııankester Ósimdik ósirý turaly nýsqaýlar