Botanix – bag'banshi'li'q ha'm o'simlikler haqqi'ndag'i' jurnal

qaraqalpaq versiyasi'

Cherimoya (Annona cherimola)

Evropada keyingi waqi'tlari' ju'da' qi'zi'q tropik miywelerdi keltirmekte. Shaxsan men Cherimoya miywesin jep ko'rgenmen . Sati'wda kemnen – kem payda bolsada, ju'da' a'ja'yi'p bolg'ani' ushi'n du'kanlarda barli'q waqi'tta o'z jerin iyelep turadi'.

Cherimoya miyweli terek boli'p(Annona cherimola), sawda belgisi menen isletiledi, Kolumbiyadan tarti'p Perug'a shekem ten'iz qa'ddinen 1500 metr joqari'da bolg'an And alaplari'nda o'sedi. Ol pa'slew jerlerde dem temperaturag'a shi'damli', soni'n' ushi'n siz Cherimoyani' dunyani'n' ko'plegen i'ssi' jerlerinde, ja'ne de Izrailde ha'm Qubla Ispaniyadan tabi'wi'n'i'zg'a boladi'. Bul a'wladqa 120 g'a jaqi'n tu'r kiredi.

Cherimoyani'n' qabi'g'i' gu'n'girt-jasi'l jalpi'zli'. Oni'n' u'stki bo'legi gu'dir-bu'dir boli'p, oni' qi'sqannan keyin barmaq izleri qalg'anday boli'p qaladi'. Bazi' bir adamlarg'a gont penen jabi'lg'an to'beni esletedi. Qatti' pispegen miywelerdi jumsaq boli'wi' ushi'n oni' wy temperaturasi'nda qaldi'ri'wi'n'i'z mu'mkin. Eti kremli ren'de boli'p, da'mi banan menen ananasti' esletedi, shama menen 10–20 lag'an qara za'ha'rli tuqi'mlari' boli'p, u'lkenligi lobiyaday boladi'. Terisin tiykari'nan ko'birek i'g'alli'g'i'nsha jew mu'mkin.

Tuqi'mlardi' xanada yamasa i'ssi' xanalarda egip, o'stiriwimiz mu'mkin. O'siw waqti' ha'r qi'yli' boli'wi' mu'mkin, a'dette 3 ha'ptede o'sedi. Tuqi'mlardi'n' o'sip shi'g'i'wi' ushi'n temperatura 27 °C boli'wi' kerek. Tuqi'mlardan o'sip shi'qqan kishkene tereksheler qi'zg'i'lt ren'de boladi'. Keyinsheli olar qaran'g'i'law, jasi'l ren'ge aylanadi'. Olardi'n' japi'raqlari' 10–15 sm boli'p, ma'yek formasi'nda u'sti pa'r menen qaplanadi', arqa ta'repinde bolsa, jipge usag'an tami'rshalari' ashi'q-aydi'n ko'rinip turadi'. Qi'sta japi'raqlari' tez-tez to'gilip turadi'. Olar zi'yan ko'rgen waqi'tlari'nda iyislenedi. Japi'raqlar to'gilgen jerlerinen jan'adan shaqalar o'sip shi'g'adi'. Bi'rli'q tu'rdegi annonlar shan'arag'i'na ko'p nur ha'mde tiykarg'i' qi'sti' jaqsi' o'tkiziw kerek boladi', ha'wesker bag'banlar arasi'nda talasli' ma'selelerge sebep boladi'. Men annonani' pu'tin qi's dawami'nda u'y sha'ra'yati'nda 10 –15 °C temperaturasi'nda qaldi'raman. Qi'sta basqa o'simliklerdi u'y sha'ra'yati'nda o'stiriwge ha'reket qi'li'p ko'riw mu'mkin ha'm annonani' qay jerde birinshi boli'p gu'llewin ani'qlaymi'z.

A'dette annona 3–5 ji'l gu'lleydi. Gu'llewge shekem soli'g'an ko'riniske iye boli'p japi'raqlardi'n' u'lken bo'limi to'giledi. Oni'n' to'gilgen japi'raqlari'ni'n' jerinen yamasa jas japi'raqlari' menen bir waqi'tta sari' ren'li gu'l boli'p gu'lleydi. Shan'lati'w ushi'n 2 o'simlik za'ru'r, qolbala usi'li'nda da shan'lati'w mu'mkin. Miywelerdin' pisiwi 5–7 ay dawam etedi.

Joqari' bo'lektin' o'sip keliwi tuwrasi'nda ta'shwish tartpan', ol ha'r dayi'm soli'g'an ko'riniske iye boladi'. Uzaqqa sozi'lmaytug'i'n soli'w o'simliklerge zi'yan qi'lmaydi', bira'q siz qi'sta da og'an suw quyi'p turi'wi'n'i'z kerek. Eger a'wmetin'iz kelse, siz qi'zi'qarli' annonlardi'n' basqa tu'rlerin de qolg'a kiritiwin'iz mu'mkin boladi':

Annona sqamosa – qarag'ay g'ozasi'n esletug'i'n annona g'ozasi' „qabi'rshaqli'“ miyweleri bar. Soni'n' menen de olardi' shekerli almalar depte ataydi'. Olardi'n' ren'i jasi'l yaki sari'-jasi'l.

Annona reticulata – tor perdeli annona qan ren'in esletkeni „eshekli“ yamasa „o'gizdin' ju'regi“ dep namlanadi' ha'm ju'da' shiyrin eti bar.

Annona muricata – jumsaq tikenli annona, soni'n'day guanabana dep te ataladi', en' u'lken (awi'rli'g'i' 1,5–5 kg) ha'm „en' tropikli“ miywelerge iye, keyinshelik denesinde tikenli go'deksheler aji'lari'p shi'g'adi' ha'm uzi'nli'g'i' yari'm santimetrge ten' boladi'. Olar jasi'l ren'de. Japi'raqlari'nan qara korossali' shay tayarlaydi'.

««« Aldi'n'g'i' maqala: Kivano - Cucumis metuliferus Keyingi maqala: Hind lotosi' (Nelumbo nucifera) »»»

Juma 2.10.2009 07:33 | baspa | Ekzotikali'q o'simlikler

KPR klubi' haqqi'nda

KPR – O'simlik o'siriwshileri klubi' Slovakiya
KPR – O'simlik o'siriwshiler klubi' hali'q-arali'q bag'banlar sho'lkemi boli'p esaplanadi'. Toli'q oqi'w...
O'simliklerdi o'siriw ha'm egiw ta'jriybelerin'iz benen bo'lisin'. Bul haqqi'nda o'zin'izdin' ana tilin'izde maqala jazi'n' ha'm oni' Botaniks jurnali'nda jari'qqa shi'g'ari'n'! Bunnan da ko'birek mag'li'wmat ushi'n biz benen baylani'si'n'.