Botanix – bag'banshi'li'q ha'm o'simlikler haqqi'ndag'i' jurnal

qaraqalpaq versiyasi'

A'jayi'p velvichiya (Welwitschia mirabilis) – tiri qazi'lmani' o'stirin'

picture A'jayi'p velvichiya yaki o'zine ta'n (Welwitschia mirabilis) eski o'simlik boli'p esaplanadi', ha'zirgi waqi'tta Atlantika okeani'ni'n' jag'alari'nda, sho'ldin' kishi bo'limlerinde ha'm Namibiyani'n' qubla Angolalari'nda o'sedi. Bul terek boli'p, bir ko'rinisten bug'i'n uli'hma usamaydi'. Pu'tin o'simlik jumalaq tami'ri'nan ha'm eki qaptali'nda ornalasqan boli'p, ha'r sapari' o'setug'i'n, eki oralg'an uzi'nli'g'i' 2,4 m ge shekem bolg'an lentalardi' esletip, velvichiya bir pu'tin taslandi' qurami'n qaldi'radi'. Ga'p o'sip shi'g'atug'i'n ultanlar haqqi'nda boli'p, mudami' o'siwdi ettiretug'i'n isleri quri'p qaladi' ha'm i'di'rap ketedi.

Soni'n' ushi'n velvichiya pu'tkil o'miri dawami'nda (miywe beriw waqti'nda da) o'simlik o'siwshi da'rejede jaylasqan boladi', o'simlikler du'nyasi'na bul derek. Velvichiya eki uyali' o'simlik boli'p, tuqi'mlari'ni'n' payda boli'wi' ushi'n eki o'simlik za'ru'r – nar ha'm moda. Gu'lleri shaqa (iyne bawi'rli' terekler yamasa sagog'a usas) ishinde jaylasqan boli'p, tap bawi'rlari'ni'n' qolti'g'i'nan shi'g'i'p turg'anday. Moda shaqasi' pisip jetiliskennen keyin aji'rati'p ketedi ha'm u'lken bo'limindegi jen'il samal menen ali'p ketiletug'i'n tuqi'mlari'n azat etedi. Filogenetikali'q ta'repten ol o'simliklerdin' eski topari'na kiredi – gnetovli (Gnetopha), iyne bawi'rlari'ni'n' jaqi'n joldasi'. Gnetovlilarg'a u'sh ju'da' ha'r qi'yli' a'wlad kiredi gnetumlar (Gnetum) – lianag'a uqsas o'simlikler u'lken shekeleri pu'tkil bawi'rlari' menen, efedra (Ephedra) – butalar ha'm tek bir velvichiyalar.

Velvichiya atamasi' Sloveniya botanigi Friedrich Welwitsch ati' menen atalg'an boli'p, oni' 1860-ji'li' ashqan, ol Namibiya ma'mleketlik gerbinde sa'wlelengen.

picture Velvichiya sho'listanni'n' ekstremal sha'rayatlari'nda da ayri'qsha da'rejede adaptaciya qi'ladi'. Ol uli'wma jawi'n-shashi'ng'a shi'damli', og'an okeannan keletug'i'n duman jetkilikli boladi'. Oni' o'siriwde buni' inabatqa ali'w kerek. O'siriwde a'wmetsizlikke ushi'rawi'ni'n' tiykarg'i' sebeplernin' biri kereginen arti'q suw quyi'w ha'm keyin o'simliktin' shiriwi boli'p tabi'ladi'. Soni'n' ushi'n tuqi'mlari'n qumli' shag'al substraktqa (da'nlari'ni'n' o'lshemi 2–5 mm), substratta arti'qsha i'g'alli'q saqlani'p qalmawi' kerek, o'siriwde jalg'i'z suw asti' tasi' esaplanadi'. Velvichiyani' suwg'ari'w yamasa teke shashi'rati'w ju'da' abayli'li'q penen ori'nlaw kerek. Tuqi'mlari'n jibitip qoyg'annan bir wa'pteden keyin o'nip shi'g'adi'. O'simlikti arqa ayna qaptali'nda o'siriw mu'mkin. Oni' o'siriw dawami'nda qatti' sabi'rli'li'q etiw kerek, sebebi o'simlik a'sten o'sedi, bul haqi'yqi'y tiri Dinozavr. Eger siz og'an kerekli qurg'aq jaqti' jay menen ta'miyinlesen'iz, ol a'lbette jaqsi' rawajlanadi'.

««« Aldi'n'g'i' maqala: Biz da'n qon'i'zlari'na qarsi' gu'resemiz Keyingi maqala: Hind atshi' Pongamia pinnata »»»

Shiyshembi 29.9.2009 21:26 | baspa | Ekzotikali'q o'simlikler

KPR klubi' haqqi'nda

KPR – O'simlik o'siriwshileri klubi' Slovakiya
KPR – O'simlik o'siriwshiler klubi' hali'q-arali'q bag'banlar sho'lkemi boli'p esaplanadi'. Toli'q oqi'w...
O'simliklerdi o'siriw ha'm egiw ta'jriybelerin'iz benen bo'lisin'. Bul haqqi'nda o'zin'izdin' ana tilin'izde maqala jazi'n' ha'm oni' Botaniks jurnali'nda jari'qqa shi'g'ari'n'! Bunnan da ko'birek mag'li'wmat ushi'n biz benen baylani'si'n'.