Botanix – bag'banshi'li'q ha'm o'simlikler haqqi'ndag'i' jurnal

qaraqalpaq versiyasi'

Biz avokado o'siremiz

Avokado (u'lken botanik almurt – Persea americana) tropik terek bolip, uzunlig'i 6–20 m. Tabiyatta Meksika ha'm de Braziliyada o'sedi. Ha'zirgi waqitta pu'tkil tropik ha'm subtropik aymaqlarda o'stiriledi. Japraqlari' elliptikaliq, ushlari nayzali, terli, ji'lti'raq, jari'q yamasa qoyi'w jasi'l, arqa ta'repi ku'lren'. Apelsin japrag'i'na usaydi'.

Gu'llewi u'lken gu'l bolip ashilip 100–300 gu'lleydi, biraq shama menen 0,1% shan'lanadi. Bunin' sebebi gu'llewdin birinshi ku'ninde-aq urug'chi rawajlaniwi bolip tabiladi, shan'laniw ele ju'z bermegen boladi. Keyin gu'l bir ku'nge jawiladi. Keyingi ku'nde gu'l jane ashiladi, shan'lanatug'inlari rawajlanadi', urug'chisi bolsa solip qaladi. Bunnan basqa gu'ldin' jetilgen urug'chisi ha'm shan'latiwshi'si' ku'nnin' ha'r tu'rli waqtinda ashi'ladi.

Miywesi ma'yek yamasa almurtqa usaydi. Avokado sorti 3 geografik toparg'a bo'linedi:

  1. Antil topari (tropik) tropiktin' to'mengi bo'liminde kelip shig'adi (ten'iz boyinan 800 metrgeshe). Misali, bul toparg'a Waldin, Simmonds, Black Prince sortlari' kiredi. Olar suwiqqa ta'sirshen'. Miywe awi'rli'g'i' 0,4–1,5 kg.
  2. Gvatemal topari (yarimtropik) tropiktin' tauli jerlerinde o'sedi (ten'iz boyinan 800–2800 m).
  3. Meksika topari (subtropik). Meksikanin' subtropik aymaqlarinda kelip shi'qqan. Og'an to'men temperaturag'a shidamli aymaqlar kiredi (qisqi waqi't ishinde – 4°C tan kem bolg'an temperaturada hesh bir ziyansiz turadi'). Bul topar sorti ko'p jetilistiriledi. Misali, bul toparg'a Gottfried va Pernod sortlari' kiredi. Miywenin'` awirlig'i 250g.

Ha'zirgi ku'nde sortlar da bar, eki toparlardi shag'i'li'sti'ri'w joli' menen ali'ng'an (ko'binshe gvatemalli' ha'm meksikani). Bizler ushi'n tek meksikali sortlar topari a'hmiyetke iye. Mumkin gu'lleqi qi'yi'n bolg'anli'g'i' ushin bizde miyweler tuwmaydi', biraq shi'rayli' japraqlari' bolg'anli'g'i' ushi'n interyer ushi'n qolayli' sort. Tuqi'mlardan o'sirilgen avakado 6–8 ji'lg'a kelip gu'lleydi. Avakado ushi'n jayi'lg'an jaqti'li'q talap etiledi. Siz oni' bo'lmede, ken'sede yamasa i'ssi'xanada o'stiriwin'iz mu'mkin. Jazda balkong'a hamasa bag'qa qoyi'wi'n'i'z mu'mkin.

Topi'raqqa ol talapshan' emes. Jen'il, orta jumsaq kelip bag'banshiliqta paydalanatug'ini. Ji'l dawami'nda og'an qurg'aq, ko'p suwg'ari'lmaytug'i'n topi'raq kerek. Eger qurg'aqshi'li'qtan qi'ynalsa, japi'raqlari' to'giliwi mu'mkin. Waqti-waqti menen olarg'a suw sebelew paydali'.

Avakadoni' tuqi'mlardan ko'beytiw an'satraq. Qalemsheler menen tek ayi'ri'm tu'rleri g'ana ko'beyedi.

Tuqi'mlarin suw menen yari'mi'na deyin jibitiw kerek, o'tpes tarepi menen to;menge. O'spegenshe jibitiwdi dawam etiw kerek. (olar shirip ketpewi ushi'n men tuqi'mlardi' 3 aydan arti'q jibitpewdi ma'slahat etemen. Eger 3 ay ishinde tuqi'mlari' o'nip shi'qpasa usi'nday qi'li'p ta egin'. A'dette egisten keyin tuqi'mlar o'nip o;sip shi'g'adi'.)

Tuqi'mlardi ¾ ke o'tper ta'repi menen to'menge qarap egin'. Menin'she u'lkenlew i'di'sqa birewden egiw qolay bolip, ayna bo'legi menen jabi'w kerek. Usi'nday etip ol jerde o'nip shi'g'i'wdi tezlestiretugi'n ortali'q saqlani'p qaladi'. Egiletug'zin substrattin' (topiraqtin') jen'il ha'm hawalisin saylap alin', arti'qsha suw tezlik penen ag'ip ketiwi ushi'n. Aynani' ha'r ku'ni shama menen 30 min g'a ali'p qoyi'n', tuqi'mlar izg'arlanbawi' ushi'n.

Tuqi'mlar ku'n boyi' i'ssi'da tursa jaqsi' o'nip shi'g'adi'. 25 °C dan joqari' bolg'an temperature ideal esaplanadi'. Birinshi japi'raqlari' o'sip shi'qqannan keyi'n, u'y temperaturasi jeterli.

Joqari' temperaturani' uslap turi'w an'sat, eger tu'bekti i'ssi' radiatr u'stine qoysan'i'z. Soni'n' ushi'n jan'a tuqi'mlardi' en' jaqsi'si' qi'sta egiw jaqsilaw, i'si'ti'w ma'wsimi waqtinda.

Bizin' jag'dayi'mi'zda avakado jeterli da'rejede tez o'sedi. Sizde biyikligi 1 metr a'trapinda bolg'an shoxli terek 2 ji'l dawami'nda o'sedi.

Avakado miywelerin bizin' jag'dayi'mi'zda o'siriwdin' ilahi joq. Biraq ha'zir olardi' magazinda tabiw qi'yi'n emes. Tilekke qarsi', magazinnen sati'p ali'ng'an miyweler tuqi'mlari'nan o'simlik o'sire almaysi'z (olardin' o'sip shi'g'i'w imkaniyati' di'm to'men, sebebi miywelerdi shiykiley terip aladi).

Avakado du'nya ju'zi boyi'nsha en' azi'qqa bay miywe esaplanadi'. Energetik mug'dari' 100 gr qabi'g'i'na 840 kJ g'a ten' (sali'sti'ri'w ushi'n: banalar 355kJ, mango 215, papay 180, pomidorlar 90, qi'yar 0,64). Ol 5–32% terige jen'il sin'diriletug'in may qurami'na iye ha'm kosmetikani'n' qimbatli tiykarg'i' qurami' boli'p esaplanadi'. Ximiyali'q qurami'na qarasaq bul miywe esaplanbaydi', biraq sonda da usi toparg'a kiritedi.

Ko'binshe oni shiyki hali'nda isletiledi. Oni' bo'leklep, limon soki'na qosi'p duz yamasa sho'pler qosi'p, qasi'q penen jelinedi. Keyingi sanda avakado sonda a'piwayi receptler tabasiz.

««« Aldi'n'g'i' maqala: Piyazlardi' ha'm o'simliklerdi egiw

Du'yshembi 14.12.2009 12:31 | baspa | Ekzotikali'q o'simlikler, O'simliklerdi o'siriw usi'llari'

KPR klubi' haqqi'nda

KPR – O'simlik o'siriwshileri klubi' Slovakiya
KPR – O'simlik o'siriwshiler klubi' hali'q-arali'q bag'banlar sho'lkemi boli'p esaplanadi'. Toli'q oqi'w...
O'simliklerdi o'siriw ha'm egiw ta'jriybelerin'iz benen bo'lisin'. Bul haqqi'nda o'zin'izdin' ana tilin'izde maqala jazi'n' ha'm oni' Botaniks jurnali'nda jari'qqa shi'g'ari'n'! Bunnan da ko'birek mag'li'wmat ushi'n biz benen baylani'si'n'.