Botanix – bag'banshılıq ha'm o'simlikler haqqındag'ı jurnal

qaraqalpaq versiyası

Biz avokado o'siremiz

Avokado (u'lken botanik almurt – Persea americana) tropik terek bolip, uzunlig'i 6–20 m. Tabiyatta Meksika ha'm de Braziliyada o'sedi. Ha'zirgi waqitta pu'tkil tropik ha'm subtropik aymaqlarda o'stiriledi. Japraqları elliptikaliq, ushlari nayzali, terli, jıltıraq, jarıq yamasa qoyıw jasıl, arqa ta'repi ku'lren'. Apelsin japrag'ına usaydı.

Gu'llewi u'lken gu'l bolip ashilip 100–300 gu'lleydi, biraq shama menen 0,1% shan'lanadi. Bunin' sebebi gu'llewdin birinshi ku'ninde-aq urug'chi rawajlaniwi bolip tabiladi, shan'laniw ele ju'z bermegen boladi. Keyin gu'l bir ku'nge jawiladi. Keyingi ku'nde gu'l jane ashiladi, shan'lanatug'inlari rawajlanadı, urug'chisi bolsa solip qaladi. Bunnan basqa gu'ldin' jetilgen urug'chisi h'am shan'latiwshısı ku'nnin' ha'r tu'rli waqtinda ashıladi.

Miywesi ma'yek yamasa almurtqa usaydi. Avokado sorti 3 geografik toparg'a bo'linedi:

  1. Antil topari (tropik) tropiktin' to'mengi bo'liminde kelip shig'adi (ten'iz boyinan 800 metrgeshe). Misali, bul toparg'a Waldin, Simmonds, Black Prince sortları kiredi. Olar suwiqqa ta'sirshen'. Miywe awırlıg'ı 0,4–1,5 kg.
  2. Gvatemal topari (yarimtropik) tropiktin' tauli jerlerinde o'sedi (ten'iz boyinan 800–2800 m).
  3. Meksika topari (subtropik). Meksikanin' subtropik aymaqlarinda kelip shıqqan. Og'an to'men temperaturag'a shidamli aymaqlar kiredi (qisqi waqıt ishinde – 4°C tan kem bolg'an temperaturada hesh bir ziyansiz turadı). Bul topar sorti ko'p jetilistiriledi. Misali, bul toparg'a Gottfried va Pernod sortları kiredi. Miywenin' awirlig'i 250g.

Ha'zirgi ku'nde sortlar da bar, eki toparlardi shag'ılıstırıw jolı menen alıng'an (ko'binshe gvatemallı ha'm meksikani). Bizler ushın tek meksikali sortlar topari a'hmiyetke iye. Mumkin gu'lleqi qıyın bolg'anlıg'ı ushin bizde miyweler tuwmaydı, biraq shıraylı japraqları bolg'anlıg'ı ushın interyer ushın qolaylı sort. Tuqımlardan o'sirilgen avakado 6–8 jılg'a kelip gu'lleydi. Avakado ushın jayılg'an jaqtılıq talap etiledi. Siz onı bo'lmede, ken'sede yamasa ıssıxanada o'stiriwin'iz mu'mkin. Jazda balkong'a hamasa bag'qa qoyıwın'ız mu'mkin.

Topıraqqa ol talapshan' emes. Jen'il, orta jumsaq kelip bag'banshiliqta paydalanatug'ini. Jıl dawamında og'an qurg'aq, ko'p suwg'arılmaytug'ın topıraq kerek. Eger qurg'aqshılıqtan qıynalsa, japıraqları to'giliwi mu'mkin. Waqti-waqti menen olarg'a suw sebelew paydalı.

Avakadonı tuqımlardan ko'beytiw an'satraq. Qalemsheler menen tek ayırım tu'rleri g'ana ko'beyedi.

Tuqımlarin suw menen yarımına deyin jibitiw kerek, o'tpes tarepi menen to;menge. O'spegenshe jibitiwdi dawam etiw kerek. (olar shirip ketpewi ushın men tuqımlardı 3 aydan artıq jibitpewdi ma'slahat etemen. Eger 3 ay ishinde tuqımları o'nip shıqpasa usınday qılıp ta egin'. A'dette egisten keyin tuqımlar o'nip o;sip shıg'adı.)

Tuqımlardi ¾ ke o'tper ta'repi menen to'menge qarap egin'. Menin'she u'lkenlew ıdısqa birewden egiw qolay bolip, ayna bo'legi menen jabıw kerek. Usınday etip ol jerde o'nip shıg'ıwdi tezlestiretugın ortalıq saqlanıp qaladı. Egiletug'zin substrattin' (topiraqtin') jen'il ha'm hawalisin saylap alin', artıqsha suw tezlik penen ag'ip ketiwi ushın. Aynanı ha'r ku'ni shama menen 30 min g'a alıp qoyın', tuqımlar izg'arlanbawı ushın.

Tuqımlar ku'n boyı ıssıda tursa jaqsı o'nip shıg'adı. 25 °C dan joqarı bolg'an temperature ideal esaplanadı. Birinshi japıraqları o'sip shıqqannan keyın, u'y temperaturasi jeterli.

Joqarı temperaturanı uslap turıw an'sat, eger tu'bekti ıssı radiatr u'stine qoysan'ız. Sonın' ushın jan'a tuqımlardı en' jaqsısı qısta egiw jaqsilaw, ısıtıw ma'wsimi waqtinda.

Bizin' jag'dayımızda avakado jeterli da'rejede tez o'sedi. Sizde biyikligi 1 metr a'trapinda bolg'an shoxli terek 2 jıl dawamında o'sedi.

Avakado miywelerin bizin' jag'dayımızda o'siriwdin' ilahi joq. Biraq ha'zir olardı magazinda tabiw qıyın emes. Tilekke qarsı, magazinnen satıp alıng'an miyweler tuqımlarınan o'simlik o'sire almaysız (olardin' o'sip shıg'ıw imkaniyatı dım to'men, sebebi miywelerdi shiykiley terip aladi).

Avakado du'nya ju'zi boyınsha en' azıqqa bay miywe esaplanadı. Energetik mug'darı 100 gr qabıg'ına 840 kJ g'a ten' (salıstırıw ushın: banalar 355kJ, mango 215, papay 180, pomidorlar 90, qıyar 0,64). Ol 5–32% terige jen'il sin'diriletug'in may quramına iye ha'm kosmetikanın' qimbatli tiykarg'ı quramı bolıp esaplanadı. Ximiyalıq quramına qarasaq bul miywe esaplanbaydı, biraq sonda da usi toparg'a kiritedi.

Ko'binshe oni shiyki halında isletiledi. Onı bo'leklep, limon sokına qosıp duz yamasa sho'pler qosıp, qasıq penen jelinedi. Keyingi sanda avakado sonda a'piwayi retseptler tabasiz.

««« Aldın'g'ı maqala: Piyazlardı ha'm o'simliklerdi egiw

Juma 9.7.2010 01:44 | baspa | Ekzotikalıq o'simlikler

KPR klubı haqqında

KPR – O'simlik o'siriwshileri klubı Slovakiya
KPR – O'simlik o'siriwshiler klubı halıq-aralıq bag'banlar sho'lkemi bolıp esaplanadı. Tolıq oqıw...
O'simliklerdi o'siriw ha'm egiw ta'jriybelerin'iz benen bo'lisin'. Bul haqqında o'zin'izdin' ana tilin'izde maqala jazın' ha'm onı Botanix jurnalında jarıqqa shıg'arın'! Bunnan da ko'birek mag'lıwmat ushın biz benen baylanısın'.