Botanix – bag'banshılıq ha'm o'simlikler haqqındag'ı jurnal

qaraqalpaq versiyası

Xoshqa'wmet urshıq formalı almanı o'siriw

Bazar ekonomikasının' rawajlanıwı o'zi menen tu'rli o'zgerislerdi alıp keledi. Usılardan biri awıl xojalıq islep shıg'arıw intensifikatsiyası boldı, islep shıg'arıw effektin ko'teriwge ha'm bazardag'ı islep shıg'arıwshılar ba'sekilesiwine tuwırlang'an. Bag'banshılıqta o'siriw ushın maydannan tuwrı paydalanıw, bull intensifikatsiya tereklerinin' ba'lent kronınan tartıp en' pa's putalarına o'tiw degeni. Pa'srek kron tereklerin o'siriw ko'plep paydag'a iye, jumıstı jen'illestiredi ha'm miywe sıpatın jan'a da'rejege qoyadı. Almalarda pa'srek kronlı tereklerdin' namayandaları bolıp o'siwshi terekler bolıp esaplanadı “xoshqa'wmet urshıq”, “super qa'wmetli urshıq”, “quyashlı oq” (solar axe) h.t.b. Perspektivli ha'm paydalı bolıp “xoshqa'wmet urshıq” ko'rinisindegi terek esaplanadı.

“Xoshqa'wmet urshıq” o'sirilgen sha'kil esaplanıp, u'lken islep shıg'arıw, bag'lar ushın da atalg'an. Ko'plep zamanago'y tereklerdi egiw ha'm putalardı tap usı sha'kilde o'sirilip atır. Tiykarınan almalılarda ha'm almurt, basqa miyweleridin' tu'rlerinde de isletiw mu'mkin (gilas, smarodina,). Alma kron menen xoshqa'wmet urshıq“ uzag'ı menen 2,2–2,5 metr o'siriledi. Bul ba'lentlik a'piwayı pa'rwerish ha'm qırmandı jıyıwdı talap etedi. Tuwrı pa'rwerish qılg'anda minimal 80 % miyweler twrı jerden jıynalıwı tiyis. Qalın' egindi o'z na'wbetinde tar interval arqalı qılamız, a'meliyatta terekler arasındag'ı qatarlar 0,8–1,2 metr masapag'a isletiledi, qatarlar mexanizatsiyasının' isletiliwine baylanıslı bolıp bir- birinen 2,5–3,5 m ajıratıladı. Bul o'z na'wbetinde gektarg'a 3000–3500 dana tereklerdi egiwdi o'z ishine aladı. Usınday tıg'ız eginler bolıw ushın na'llerdi za'ru'r, nimjan o'setug'ın yaki maksimum o'siwshileri. Almada M9 paybent standart bolıp esaplanadı, basqa paybentler de bar mısalı: J-TE-E, F, G, H, J-OH-A, M27, MM106. Ku'shsiz o'siwshi paybent ha'm olardın'/ shama menen 30–40 sm shuqırlıg'ına/ tamırlı sisteması menen birge za'rurli tayansh konstruktsiyası ha'm ıg'allıq sistemasının' qurılısı baylanıslı. Akatsiya yaki beton stolbalardan qılıng'an reykalar standart konstruktsiya esaplanadı, bularg'a 3 qatarlı ba'lentligi 60–120 ha'm 180 sm polat sım tartıladı. Usı konstruktsiya tereklerdin' kıysayıwına qarsı tayansh, sonın' menen birge ol orta shaqaları ha'm kronnın' payda bolıwı menen baylanıslı, ja'ne almalar menen qaplang'an denesin baylaw ushın. Suwg'arıw ushın tamshılap suwg'arıwdan paydalanıladı, ju'da' paydalı esaplanıp, tamırlarına ta'sir etip olnın' ja'rdeminde qosımsha to'ginlew mu'mkin. „Xoshqa'wmet urshıq“ tın' asasıy bir neshe punktlarda ko'riwin'iz mu'mkin:

  • a'piwayı pa'rwerishlew – minimal kesiw klassik figuralar menen salıstırg'anda, jıyım tuwrı jerden a'piwayı, tiykarg'ısı paydalı qorg'aw,
  • mol hasıldarlıq – bir kronlı tereklerden 40–50 t/g jıyıw mu'mkin, ayırımları onnanda ko'p
  • miywelerdin' joqarı – ideal jaqtılıq sebepli usı sharayattın' payda bolıwı menen – miyweleri toyımlı ren' aladı, tegislew ha'ms pisken, quramındag'ı axzıqlıq zatlar qo'p
  • tez miywege kirisiw – putalang'an ları tez miywe beredi. Ayırımları birinshi jılı miywe beredi
  • joqarı na'tiyjelilik ha'm malyanı qayta ta'miynlew.

Egin materiyalı sıpatında bizbir jıllı ha'm eki jıllıq o'simliklerden paydalanamız. Olar a'piwayı tamırlardan tarqalıwı yaki aldıng'ı jas n'a'wshelerden payda boladı. Biz olardı klassik usıl menen egemiz, biraq tayanshtı eginnin' shuqırına qılıw kerek. Emlengennen keyin egin keminde 10 sm joqarıda bolıwı tiyis. Bul menen paybenttin' ku'shsiz ta'siri saqlanıp qaladı, solay etip biz tu'rdin' o'zgerip ketiwinen qashamız.

Krondı keserde ha'm forma bererde biz onın' aqırg'ı forması haqqında oylawımız kerek, tuwrı pa'rwerishlengen krondı fiziologik o'siwdin' ha'm miywe beriw printsiipinde tolıq usı tenrektin' jasap ketiwin ta'miynlep beredi. Saqset ba'lent denesin 2–2,5 m o'siriw bolıp, sonda kron karkasının' shaqaları ko'birek yaki tuwrı spiralda jaylasadı. Onda miywe beretug'ın jas a'wlad boladı. Karkas shaqalarının' o'sipa ketiwine jol qoyman'. Bul na'wbetinde terektin' ten'ligin, onın' formasın buzadı ha'm paydalı azıg'ın ha'm ku'shin bo'liwge alıp keledi. Terek o'miri piramida simob formasın saqlap qaladı, quyash nurın ideal tu'rde sa'klap alıw ushın.

Tiykarg'ı kesiw deneni topıraqtan 80–90 sm kesiwde ko'riledi. Eger na'lshe aldın'g'ı jas a'wlad ko'rinisine iye bolsa, biz onı kespeymiz ha'm orap qoymaymız, deneni shama menen aqırg'ı shaqadan joqarıraq 30–40– sm kesemiz, terketin' xalatına baylanıslı. Jaqın vegetatsion da'wirde terektin' joqarısında 30–40 sm jan'a shapayda boladı, Bular qısta o'tken jılg'ıday kesiledi. Deneni 30–40 sm en' ba'lent ha'r tepke tarqalatug'ın jayg'a kesemiz, shaqaların orap qoymaymız. Kesent beretuyaki zıyanlang'an shaqalardı kesemiz. Kerekli ba'lentlikke jetkenshe ha'r jılı usınday qılamız. Kamalg'a jetiw jasında terekke jan'a kesimler isletemiz, kesimler menen deneni pa'ske jaylasqan shaqalar qatarına orap shıg'amız, o'simlik o'siwine kesent beriwi mu'mkin bolg'an shaqalardı kesemiz. Shaqalardı orap shıg'ıw za'ru'r emes.

Keyingi pa'rwerish basqa o'siriletug'ın tereklerdegidey boladı. Tiykarg'ısı to'gin beriw, suwg'arıw, zıyansızlandırıw, miywelerdin' sıpatı ushın miywelerdi saralaw za'ru'r. Berilgen tu'rlerden ha'kıyqatında da biz barlıq tu'rlekrdi isletiwimiz mu'mkin. Biraq ayırım tu'rlerdin' o'siriliwin na'zerde tutıwımız za'ru'r. Ma'selen egiw waqtında tu'rlerge jeke jantasıw kerek, miywe beretug'ın u'lken tereklerge Rubín, Rubinola, Bohémia, Bohémia Gold ha'm basqalar. Olar ken' kronlar payda etedi ha'm shaqalardın' “siyreklestiriw” tendentsiyasına iye boladı. Sonın' ushın olarg'a erte jaz kespeler jaqsı qollanıladı ha'm basqa operatsiyalar o'siudi keshiktiriw ha'm hasıldarlıqtı arttırıwg'a qaratılg'an.

Maqala: Komjik, M. (Komžík, M.) (2002): Xoshqa'wmetli urshıq formalı almanı o'siremiz. Bizin' o'simliklerimiz 1/2002. kompl. 3. KPR Slovakiya

««« Aldın'g'ı maqala: Qıyılg'an sho'p penen ne qılıw kerek? Keyingi maqala: Temeki Nicotiana glauca – balkonlı peyzajlı o'simlikler »»»

Ekshembi 4.10.2009 10:19 | baspa | O'ismliklerdi o'siriw usılları

KPR klubı haqqında

KPR – O'simlik o'siriwshileri klubı Slovakiya
KPR – O'simlik o'siriwshiler klubı halıq-aralıq bag'banlar sho'lkemi bolıp esaplanadı. Tolıq oqıw...
O'simliklerdi o'siriw ha'm egiw ta'jriybelerin'iz benen bo'lisin'. Bul haqqında o'zin'izdin' ana tilin'izde maqala jazın' ha'm onı Botanix jurnalında jarıqqa shıg'arın'! Bunnan da ko'birek mag'lıwmat ushın biz benen baylanısın'.