Botanix – bag'banshılıq ha'm o'simlikler haqqındag'ı jurnal

qaraqalpaq versiyası

Nanlı terek Artocarpus odoratissimus

Arqa-shıg'ıs Aziya ha'm Tınısh okeanı aralarınnan tarqalg'an nanlı terek (Artocarpus) tuqımına tut tuqımlasının' 60 tu'rli barlıq waqıt jasıl tropik terekleri kiredi (Moraceae). Ol a'njir tereklerine tuqımlas (Ficus). Nanlı terek (Artocarpus altilis) ko'p o'stiriletug'ın ha'm belgili bolg'an. Usı tuqımg'a birqansha miywelı putalar ha'm terek tu'rleri kiredi, mısalı: a'piwayi Artocarpus (Artocarpus communis), (jabayı) chempedak (Artocarpus integer), Jekfrut (tu'rli japıraqlı nanlı terek) (Artocarpus heterophyllus) ha'm Maran' yamasa tarap (Artocarpus odoratissimus).

Bul maqalada Borneo (İndoneziya) arallarında tarqalg'an kem belgili bolg'an – Artocarpus odoratissimus tu'rin ina'm etemiz, biraq jergilikli mu'ta'jlikler ushın ol qon'sı ma'mleketler (Malayziya, Tayland, Filippin) da o'stiriledi. O'zinin' watanında ol: Ataw, Keyran, Loloy, Madan', Maran', Pi-iyen, Pingan, Tagar, Tegar, khanun sampalor) atamaları menen belgili. Biraq ol bul ortalıqtan basqa bolg'an jerlerde a'meliy tanılmag'an. Ol ta'biyatta ten'izden 1000 metr joqarı bolg'an ten'iz jag'alarının' qumlı ha'm ekinshi da'rejeli tog'aylarında o'sedi.

Ol 25 metrge shekem, japıraqlarının' uzınlıg'ı 16–50 sm ha'm eni 11–28 smge shekem o'sedi. Bir u'yli o'simlik bolg'anlıg'ı ushın, miywulerdi jetistiriw ushın bir o'simliktin' o'zi g'ana jeterli. Mayek sıyaqlı formadag'ı miywelerdin' u'stingi bo'legi jasıl bolıp uzunlıg'ı 16 sm ha'm eni 13 sm. Awırlıg'ı 1 kg shamasında. Miywelerdi ıg'allı yamasa pisken jag'dayında jewge boladı. Ha'r dayım jewden aldın tuqımların qolaylı temperaturada qayta islew kerek. Arqa-shıg'ıs Aziya puqaralarının' tiykarg'ı azıqlanıw elementi nanlı terekler bolıp usaplanadı. Miyelerdin' uti qarday appaq, suwlı, shiyrin, shireli, jag'ımlı iyisli, jumsaq ta'mli duriandı esletedi(Durio du'nyadag'ı en' sasıq iyisli miywe). Bira'q, onnan parıqlı ta'repi sasıq iyis taratpaydı.

Nanlı terek Artocarpus odoratissimus tuqımınan ko'beyedi. Jan'a tuqım ju'da' joqarı o'nip shıg'ıwg'a iye ha'm bir ha'ptede o'sedi. Borneoda o'tkezilgen ta'jriybeler na'tiyjesinde skladlarda qalıp ketken tuqımlar 3 ha'ptede o'nip shıg'ıwların toqtatadı. Sonın' ushın tuqımlardı o'z waqtında suw menen ta'miynlenetug'ın qumlı jerge da'rhal egiw kerek. Vegativ ko'beyiwi (na'lsheler ha'm sabıwlar) muvaffaqiyatsizlikka olib keladi. Nan teregi keselliklerden ha'm zıyanlı ja'nliklerden kemnen-kem zıyan ko'redi.

Onın' tropik kelip shıg'ıwı suwıqqa shıdamsız ekenligin ko'rsetedi. Minimal temperaturası 7 °C tan kem bolmawı kerek. Bunnan kelip shıg'adı, onı ıssı xanalarda ha'm u'y sha'rayatlarında o'stiriw mu'mkin. 

««« Aldın'g'ı maqala: Siz baxıt ushın to'rt japıraqlı o'simlikti o'stirip atırsız – to'rt japıraqlı marsiliya (Marsilea quadrifolia) Keyingi maqala: Gazondı qanday qılıp tuwrı orıw mu'mkin? »»»

Ekshembi 4.10.2009 09:54 | baspa | Ekzotikalıq o'simlikler

KPR klubı haqqında

KPR – O'simlik o'siriwshileri klubı Slovakiya
KPR – O'simlik o'siriwshiler klubı halıq-aralıq bag'banlar sho'lkemi bolıp esaplanadı. Tolıq oqıw...
O'simliklerdi o'siriw ha'm egiw ta'jriybelerin'iz benen bo'lisin'. Bul haqqında o'zin'izdin' ana tilin'izde maqala jazın' ha'm onı Botanix jurnalında jarıqqa shıg'arın'! Bunnan da ko'birek mag'lıwmat ushın biz benen baylanısın'.