Botanix – bag'banshi'li'q ha'm o'simlikler haqqi'ndag'i' jurnal

qaraqalpaq versiyasi'

Biz pepino jetilistiremiz

Pepinoni'n' watani' (botanikali'q atali'wi' Solanum muricatum) Peru yaki Kolumbiya boli'p esaplani'wi' mu'mkin. Sol jerden ol pu'tkil Lati'n Amerikasi'na ha'm onnan basqa jerlerge tarqalg'an. Ha'zirde ol ba'rinende Boliviyada, Ekvadorda ha'm Jan'a Zelandiyada ko'p jetilistiriledi.

Evropag'a pepino shama menen 1785 ji'li' jetip kelgen. Oni'n' tarqali'wi' menen shug'i'llang'an birinshi evropali' Lyudvik XVI, tag'i'da Kyudag'i' anglishan Korolli'g'i' bag'shi'li'q sho'lkemi (Kew) (Londondag'i').

Qubla Amerikali' hindular oni' kachuma (cachuma) dep ataydi'. Bizde oni'n' ispansha awdarmalag'anda salatli' qi'yar degendi an'lati'wshi' atamasi' pepino saqlani'p qalg'an,. Anglishansha atamasi' melon shrub, awdarmalag'anda qawi'nli' shaqa degendi bildiredi, ha'm atama da'mine say keledi.

Pepino shaqalawshi' boli'p esaplanadi', 1 m ge deyin o'sedi. O'zinin' watani'nda bull ko'p ji'lli'q shaqalawshi', ten'iz qa'ddinen 2500 metr ba'lentlikte o'siriledi. Bizde ol bir ji'lli'q o'simlik si'pati'nda o'siriledi. Oni'n' gu'lleri kartofel gu'llerin eske saladi', olar qi'rmi'zi' yaki aq qi'rmi'zi' si'zi'qlar menen boladi'. O'simlik eki ji'ni'sli' boli'p esaplansa da, jaqsi' hasi'ldarli'q ushi'n qosi'msha shan'lanti'ri'w usi'ni'ladi'(tiykari' oronjereya).

Bag' su'yiwshiler ko'birek oni'n' miywesine qi'zi'g'adi'. Olardi'n' formasi' avokadoni' (u'lken almurtti') esletedi, o'lshemi shama menen 15 sm. Olar da'mli, mazali', ko'binshe sari', kremli', woyi'w-qi'rmi'zi' si'zi'qli', ko'binshe tuqi'msi'z boladi'. Awqatqa shiyki hali'nda isletiledi, ja'ne duzlang'an ha'm quwi'ri'lg'an halda …

Miywesi shiyki hali'nda paydalani'ladi', ja'ne miyweli salat retinde (bo'leklerge bo'lingen tu'rli miyweler, limon soki' menen aralasti'ri'lg'an, oni'n' tayarlani'wi'na siz jergilikli ekzotikali'q miywelerdi paydalani'wi'n'i'z mu'mkin). Duzlang'an pepino ko'birek garnir si'pati'nda paydalani'ladi'. Quwi'ri'lg'an pepino ekinshi awqatqa tuwra keledi.

Eger sizge pepino da'msiz boli'p ko'rinse, oni' a'piwayi' priprava menen aralasti'ri'wi'n'i'z mu'mkin (koricalar, badyana, anisa; limonli', granatli' yaki marakuevli' sok – miyweler 2 aqi'rg'i' ayti'lg'an tu'rlerdi tuqi'mnan o'siriwge boladi', bizin' import tovarlari'mi'zda ko'rsetilgen). Eger sizde miyweler qalg'an bolsa, olardi' u'y sharayati'nda konservalawi'n'i'z mu'mkin (basqa tu'rler menen birge yaki ayri'p – mi'sali' pomidor, paprik yaki miyweler menen).

Pepino sha'rtli tu'rde qa'legen pali'z si'yaqli' topi'rag'i'ni'n' jag'dayi'na baylani'sli' (mi'sali', paprik, tomat). Birinshi na'wbette ola jen'il, hawali', azi'qli'q, ha'r dayi'm qurg'aq boli'wi' kerek. Eksperimental o'siriwden ani'qlani'wi'nsha, en' jaqsi' jemisti ol 40 litrda beredi (bir o'simlik ushi'n), topraqti'n' qara polga menen jawi'li'wi' (shama menen 40–45 miywe ji'li'na).

Qurg'akshi'li'qta ol pomidor si'yaqli' jetistiriledi. Vegetaciya waqti'nda ha'ptesine bir reet to'gin sali'p turali'wi' kerek. En' jaqsi' ta'sir etiwshi Harmavit boli'p esaplanadi' (ol qa'legen bag'shi'li'qqa arnalg'an magazinde sati'ladi'). Bul to'gin topi'raqqa yaki japi'raqqa beriledi.

Ol shama menen 15 sm na'lshe boli'p ko'beyedi. Olardi' fevral – marta saylaw kerek. Tez tami'rlaw ushi'n olardi' siz o'siw stimulyatori' menen islewin'iz mu'mkin. Keyin olardi' oranjereya yaki kvartiran'i'zda qumg'a sali'p qoyi'n'. Bir ay ishinde olar tami'r shi'g'aradi'. Jas na'wsheler tami'rlag'annan u'sh aydan keyin gu'lley baslaydi'. Pepinoni' ja'ne tuqi'mlar menen de ko'beytiwge boladi'. Biraqta bull usi'l az na'tiyje beredi sebebi o'simlik az tuqi'mlaydi'. Ja'nede na'lsheler sapasi'z o'siwi mu'mkin.

Pepino usi' tu'rge kiriwshi o'simliklerdin' awri'wi' ha'm zi'yanlawshi'lari'nan ki'ynaladi' (pomidori', paprika). Ko'binshe bull kartofel plesen Phytophthora infestans. Og'an qarsi' siz Kuprikol 50 qollani'wi'n'i'z mu'mkin (konsentraciyada 0,6 %, t.e. 60 g 10 l suwg'a; qorg'ani'w muddeti, o'simlik tu'bi azi'qlanbaytug'i'n waqi't, 7 ku'nge ten') yaki Dithane M 45 (konc. 0,2%, t.e. 20 g 10 l suwg'a; muddeti, o'simlik tu'bi azi'qlanbaytug'i'n waqi't, 21 ku'nge ten').

Qi'sta pepino ji'lli' jerde qi'slawi' kerek (oranjereyada, kvartirada h.t.b). Temperatura 5 ºC tan tu'spewi kerek. Jazda tami'rlaw ushi'n na'lshelerden paydalani'n', al go'ne o'simlikti joq qi'li'n', sebebi olardi'n' keyingi o'siriliwi payda bermiytug'i'nli'q boladi'.

Pepinoni' o'zimnin' usi'ni'si'ma kiritiwdi menen rejelestirmeymen, sebebi bull tu'r bizde sati'lmaqta ha'm sizlerdin' ko'pshiligin'izge bull zerigerli bolar edi. Bunnan basqa pepinoni' – orta bahada shama menen 1 Evro mug'darda ali'wg'a boladi'.

««« Aldi'n'g'i' maqala: Kolarado qon'i'zi' NOVODOR FC g'a qarsi' Keyingi maqala: Siz baxi't ushi'n to'rt japi'raqli' o'simlikti o'stirip ati'rsi'z – to'rt japi'raqli' marsiliya (Marsilea quadrifolia) »»»

Shembi 3.10.2009 21:56 | baspa | Ekzotikali'q o'simlikler

KPR klubi' haqqi'nda

KPR – O'simlik o'siriwshileri klubi' Slovakiya
KPR – O'simlik o'siriwshiler klubi' hali'q-arali'q bag'banlar sho'lkemi boli'p esaplanadi'. Toli'q oqi'w...
O'simliklerdi o'siriw ha'm egiw ta'jriybelerin'iz benen bo'lisin'. Bul haqqi'nda o'zin'izdin' ana tilin'izde maqala jazi'n' ha'm oni' Botaniks jurnali'nda jari'qqa shi'g'ari'n'! Bunnan da ko'birek mag'li'wmat ushi'n biz benen baylani'si'n'.