Ботаникс – бағбаншылық ҳәм өсимликлер ҳаққындағы журнал

қарақалпақ версиясы

Өсимликлерди туқымлардан көбейтиў

Бир жыллықлар Көп жыллықлар Палызлар

Ушлы пияз

Швит, арпабадиян, зирә, анис

Ашшы бурыш, помидорлар ҳәм баклажан –туқымларын егиў

Дүккелилер ловия, нохат, соя, жер жанғақ (арахис, қытай ғозасы)

Тереклер ҳәм путалар

Бир жыллықлар

Нәўбеттеги бир жыллықларды өстириў ушын жеңиллеў субстраттан (араласпа жер ҳәм торф 1:0–3) пайдаланың. Суўыққа тәсиршең түрлерди өз нәўбетинде музламайтуғын имаратта (ханада аранжереяда, ыссықханаларда) өсириң ҳәм оларды 15– майдан кейин егиң.

Түбекти топырақ пенен сондай толтырың нәтийжеде, жоқары бөлегинде 2 см жай қалсын. Қадақланған туқымларды ашың ҳәм пүткил ыдыс тегисликте себиң. Үлкен болмаған уруғларды (үлкенлиги көкнардайларын) жақсысы улыўма сеппең . Үлкен туқымлардың үстин қалаңлығы жуқа болған топырақ пенен себиң (0,5–1 см).

Егиўден кейин түбеклерди айна менен азғана жабың (булл майда топырақ пенен жабылмаған туқымларға тийисли). Ҳәр күни айналарды 5–10 минутқа алың. Биринши тамыршалар пайда боланда жас өсимликлердиң үстин топырапенен жүдә жуқа қылып себиң (1–2mm) ҳәм айна менен жаппаң. Жас өсимликлерге керекли мударда жарықлық керек болады.

Егер сиз туқымларды жүда тыыз қылып еккен болсаңыз, жас өсимликлерде еки жапырақ өсип шыққанда сиз оларды биримлеп түбекке өткизиўиңиз мүмкин.

Майда туқымларды (зығыр) себиў керек емес, faqat тек еккеннен кейин топырақты грабел менен тырнап шығың . Писте гүл ҳәм мәккени 2–3 туқымнан шуқырлығы 5–10 см келетуғын шукыршаға егиң. Бир жыллық өсимликлердиң көп ғана түрлерин алдыннан өсириўге яки бирден жерге егиўди танлаўыңыз мүмкин. Алдыннан өстирилген өсимликлер бир- еки ай алдын гүллеўди баслайды.

Егиў орны: A – аранжерея, ыссықхана, хана айнасы, ҳаўа температурасы 20–25 °C B – туўры жерге
– Санлар айларды аңлатады,–(тире) болса, туқымлар қайта егилмейди (туқымлар ҳәр дайымғы жайына егиледи).

Латынша атамасы Словакша атамасы Егин орны Егин мүддети Егиў
Ageratum mexicanum Agerát mexický A 1.-3. 5.
Agrostemma githago Kúkoľ poľný B 9.-10. / 4.
Amaranthus Láskavec B 4.
Antirrhinum majus Papuľka väčšia B 4.
Bidens ferulifolia Dvojzub metlinatý A 2.-3. 5.
Callistephus chinensis Astrovka čínska A / B 3. / 4. 4.-5.
Capsicum sp. Paprika A 3. 5.
Carthamus tinctorius Požlť farbiarska B 4.
Centaurea imperialis Nevädza cisárska B 4.
Crupina vulgaris Krupina obyčajná B 3.-4.
Convonvulus triocolor Pupenec trojfarebný B 4.
Cucurbis sp. Tekvica A / B 4. 5. / netreba
Cuphea lanceolata Kufea širokolistá A 3.-4. 5.
Dipsacus laciniatus Štetka laločnatá B 9.-11. / 2.-3.
Dorotheanthus bellidiformis Poludňovka sedmokrásková A 3.-4. 5.
Eragrostis abyssinica Milota habešská A 3.-4. 5.
Eschscholtzia californica Slncovka kalifornská A / B 3. / 4.
Felicia heterophylla   A / B 3. / 4. 5.
Gazania rigens Gazánia ohnivá A 3.-4. 5.
Chrysanthemum coronarium Chrysamtémovka vencovitá B 4.
Ipomea purpurea Povojník purpurový B 4.
Lavatera trimestris Slezovec trojmesačný B 4.
Linum Ľan B 4.
Lopezia racemosa Lopézia strapcovitá A 3. 5.
Mirabilis jalapa Nocovka jalapská A / B 3. / 4. 5.
Nicandra physalodes Nikandra machovkovitá A 4. 5.
Nicotiana rustica Tabak dedinský A 3.-4. 5.
Nicotiana tabacum Tabak fajčiarsky A (2.-)3.-4. 5.
Nigella damascena Černuška damascénska B 4.
Nigella orientalis Černuška východná B 4.
Papaver rhoeas Mak vlčí A 9.-11. / 3.-4.
Papaver somniferum Mak siaty B 4.
Phalaris canariensis Lesklica kanárska B 4.
Portulaca grandiflora Portulaka veľkokvetá A 3.-4. 5.
Riccinus communis Ricín obyčajný A / B 3.-4. / 4. 5.
Salvia splendens Šalvia ohnivá A 2.-4. 5.
Solanum pseudocapsicum Ľulok paprikový A 3. 5.
Tagestes Aksamietnica A / B 4. 5.
Tithonia rotundifolia Titónia okrúhlolistá A / B 3.-4. / 4. 5.
Ursinia anethoides Urzínia kôprolistá A / B 4. 5.
Zea mays Kukurica siata B 4. 5.
Zinnia elegans Cínia pôvabná A / B 4. 5.
jednoročné okrasné trávy: Aegilops, Bromus, Hordeum, Lagurus ovatus jednoročné okrasné trávy: mnohoštet, stoklas, jačmeň, zajačí chostík A / B 4. 5. / netreba

Көп жыллықлар

Көп жыллық өсимликлерди егиусылы, тап бир жыллықлардай. Көп жыллықлардың ҳәмме түрин сиз алдын өстириўиңиз мүмкин (әўели тереклердиң ярым саясында, кейинрек, ашық қуяшлы жайда).

Латынша Словакша Егиў мүддети Вегетатив көбейиў
Achilea Rebríček 4. delením
Ajuga Zbehovec delením
Aliсмa Žabník 4.-5. delením
Alyssum Tarica 4. delením
Anemone Veternica 3.-4. delením
Anthemis tinctoria Ruman farbiarsky 4.  
Aquilegia Orlíček 3.-5. delením
Aristolochia Vlkovec 4.-5.* delením
Aruncus vulgaris Udatník lesný delením
Asarum europaeum Kopytník európsky delením
Atropa bella-dona Ľuľkovec zlomocný 4.-5.  
Batrachium Močiarka delením
Calendula officinalis Nechtík lekársky 3.-5.  
Callitriche Hviezdoš delením
Campanula sp. Zvonček 3.-4. delením
Carex Ostrica 3.-4.* delením
Carlina Krasovlas 3.-4.  
Convalaria Konvalinka delením
Corydalis Chochlačka delením
Dianthus Klinček 6.-8. delením
Digitalis Náprstník 6.-8. delením
Echinacea purpurea Echinacea purpurová 3.-5. delením
Echium Hadinec 9.-10., 3.-4.  
Eleocharis Bahnička delením
Euphorbia Prýštec delením
Filago arvensis Bielolist obyčajný 3.-4.  
Gaillardia ariasta Kokarda ohnivá 4. delením
Geranium Pakost 4.-5. delením
Hacquetia Hviezdnatec delením
Helianthus decapetalus Slnečnica delením
Hemerocallis Ľaliovka 4.* delením
Hepatica Pečeňovník delením
Hieracium Jastrabník 3.-4.* delením
Hosta x undulata Funkia delením
Hypericum Ľubovník 4.* delením
Chamomilla recutita Rumanček pravý 9.-11., 3.-4.  
Inula Oman delením
Iris pseudoacorus Kosatec žltý 3.-4.* delením
Iris – ostatné druhy Kosatec – ostatné druhy 3.-4.** delením
Isopyrum Veterník 3.-4. delením
Jovibarba Skalnica delením ružíc
Juncus Sitina 3.-4.* delením
Lamiaceae – Acinos, Calamintha, Lamium, Teucryum, Thymus hluchavkovité – dušovka, marulka, hluchavka, hrdobarka, materina dúška 3.-4.* delením
Lemna, Wolfia Žaburinka, Wolfia delením
Leucanthemum Margarétka 3.-5. delením
Linum – vytrvalé druhy Ľan – vytrvalé druhy 3.-5. delením
Lupinus polyphyllus Lupína mnoholistá 3.-5. delením
Luzula Chlpaňa 3.-4.* delením
Lychnis Kukučka 3.-5. delením
Lysimachia Čerkáč delením
mäsožravé rastliny mäsožravé rastliny 4.-7. *** delením; in-vitro ***
paprade paprade celoročne *** delením; in-vitro ***
Phlox Flox delením
Plantago Skorocel 4.* delením
Primula Prvosienka 3.-4. delením
Pyrethrum parthenium Rimbaba obyčajná 4.-5.(-6.) delením
Ranunculus Iskerník 3. delením
Rudbeckia hirta Rudbekia srsnatá 3.-4. delením
Salvia – vytrvalé druhy Šalvia – vytrvalé druhy 3.-4. delením
Saxifraga Lomikameň 3.-4.* delením
Scutelaria Šišak 3.-4. delením
Sedum Rozchodník delením, koreňové, stonkové a listové odrezky
Sempervivum Rozchodnica delením ružíc
Silene Silenka 3.-5. delením
Sisyrinchium Mečovka 4. delením
Tragopogon Kozia brada 3.-4.  
Trifolium Ďatelina 4.  
Trollius altissimus Žltohlav najvyšší 3.-4. delením
Typha Pálka delením
Vicia Vika 4.-5.  
Viola Fialka 4.-5. delením
vytrvalé trávy vytrvalé trávy 3.-5. delením
  • Палызлар

Ушлы пияз

Туқымларды онша шуқыр болмаған (0,5 см геше) туўры апрел-май яки августа егиң. Орынды ығал бийгана отларсыз сақлаң (өсимликлердиң өнип шығыўында булл зәрүр). Кейинрек ушлы пияз талабшан болмайды. Ол қалың баялам пайда етеди, кейиншелик оларды бир мәрте 2–3 жылда бөлиў зәрүр ҳәм қайта егиў зәрүр.

Кыс келемен дейин ушлы пиязды (тамырларын) қазыўыңыз мүмкин (шама менен 10 см топрақ қатламын) азғантай қурыў ушын қалдырың ҳәм үй жақынына (үстпе-үст бир қанша қатлам менен) жатқызың ҳәм төгилген жапырақлар менен үстин жабың. Қыста (суўық ҳаўада: декабрден- февралғаша) ҳәр ҳәпте ушлы пияздың тамырларын шығарың ҳәм 2–3 күнге 10 °C та қалдырың. Кейин оларды түбекке егиң ҳәм хана айнасының алдына (ишки жақтан) жайластырың. Шама менен бир ҳәптеден кейин ушлы пияз “ жайылып кетеди“ ҳәм бир ай даўамында витамин C ға бай болған пияз жыйыўыңыз мүмкин.

Швит, арпабадиян, зирә, анис

Туқымларды апрел айында айырым яки екилемши дәрежеде, мысалы, геширге егиң. Кейинги өсириў тек бийгана отлардан тазалап аз-аздан суўғарып турың. Қыяр мәусиминде сиз швит укробын қыяр менен консерва қылыўыңыз мүмкин. Вегетация ўақтында зирәның жапырақларын суйық аўқатларда салатларда соның менен бирге гөшке гарнер сыпатында пайдаланыўыңыз мүмкин. Арпабадиян туқымларынан зирә ҳәм анисден пайдалы шай демлеўиңиз мүмкин “дем болыў” ҳәм аўқат сиңириўде қол келеди . Гүсде арпабадиян ҳәм зирәның тамырларын терип (петрушканы да ) ҳәм суйық аўқатларда пайдаланыўыңыз мүмкин.

Ашшы бурыш, помидорлар ҳәм баклажан –туқымларын егиў

Март айының екинши ярымында 2–3 пистени түбекке (диаметри 6–8 см, узынлығы шама менен 8 см, оннан да көбирек болыўы мүмкин) ылайлы топырақ пенен жайластырың. Түбеклерди жақтылаў жүдә ыссы болмаған жайға (хана температурасы жетерли болады) койың. Жүдә жоқары температура туўры келмейди, себеби өсимлик көшириў температуралы чокни өткизиў мүмкин. Өсимликлерди ханада 15-майға дейин өсириң кейин оларды жайларына егиң.

Дүккелилер ловия, нохат, соя, жер жанғақ (арахис, қытай ғозасы)

Ловия, нохат, соя алдыңғы егинсиз бир жерге егиледи . Арахисти тап помидордай алдыннан егиң ( жоқарыға қараң). Ҳәр түрли кеселликлер ҳәм зыянкеслер себепли 3–6 жылдан артық бир орынға егилмейди.

Түр Егим Туқымларды жыйнаў мүддети
  мүддет см шуқырлылығы усыллыр  
Боталы ловия (туқымларға) 5.-6. 5 ин интервалы 40×40 см 7.-10.
Боталы ловия (дүккекликлер) 5.-7. 5 ин интервалы 40×40 см дүккекли 6.-10.
Тырмасытуғын ловия 5. 6–8 ин интервалы 80×80 см 8.-10.
Соя 1.-5.5. 4–5 қатарлар масапасы 40 см, oөсимликлердиң арасындағы масапасы 5 см 9.-10.
Жер жанғақ (araxis) алдыннан өсириў 3.4., нәллер егиў 5.; жақсы хасыл ушын ыссықхана ҳәм аранжерея зәрүр ; ханада ҳақыйқый крахмалы шыққа дус келеди 2 ин интервалы 40×40 см, топрақ аерирленген болыўы зәрүр, гүллегеннен кейин дүккекликлер көмиледи 8.-9.(-12.)
Ясмық 4.-5. 4 қатарларда 25 см масапада,қатарда өсимликлердиң масапасы 5 см 8.-9.
  • Тереклер ҳәм путалар

Тўқымларды егиў тап бир жыллықтай болып, тек бир парқы бар. Суўыққа шыдамлы туқымлар түри музлаўы керек. Соның ушын оларды марта апрелде егиң ҳәм егинди бағқа ямаса сыртқа подоконьник үстинен қойып қойың, суўық ҳәм пәс температура туқымға тәсир қылыўы мүмкин.

Суўыққа шыдамсыз туқымлардың түрлерин (ханада- акациялар, эквалиптлар, Протеа, лавр,…) тап бир жыллықлардай егиң ҳәм 20–25 °C әтрапында болған температурада услап турың.

Егиў шуқырлығы туқымлардың көлемине байланыслы. Еквалиптлердиң майда туқымлары себилмейди тек топыраққа басып шығылады. Қалғал майда туқымларды топырақ пенен жуқа себип шығылады. Үлкен туқымларды (емен, зайтун) шуқырлығы 3–5 см келетуғын шуқыршаға егиледи.

««« Алдыңғы мақала: Темеки Nicotiana glauca – балконлы пейзажлы өсимликлер Кейинги мақала: Пиязларды ҳәм өсимликлерди егиў »»»

Екшемби 4.10.2009 21:05 | Баспа | Өисмликлерди өсириў усыллары

КПР клубы ҳаққында

КПР – Өсимлик өсириўшилери клубы Словакия
КПР – Өсимлик өсириўшилер клубы ҳалық-аралық бағбанлар шөлкеми болып есапланады. Толық оқыў...
Өсимликлерди өсириў ҳәм егиў тәжрийбелериңиз бенен бөлисиң. Бул ҳаққында өзиңиздиң ана тилиңизде мақала жазың ҳәм оны Ботаникс журналында жарыққа шығарың! Буннан да көбирек мағлыўмат ушын биз бенен байланысың.